Όλοι οι γονείς σε συνθήκες οικονομικής κρίσης προβληματίζονται. Αλλά για κάποιους ο προβληματισμός είναι τριπλός, τετραπλός, πενταπλός. Πολλαπλασιάζεται ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών τους. Για άλλους γονείς, ο προβληματισμός είναι σχεδόν ασήκωτος καθώς βαραίνει μόνο τους ίδιους. Οι πολύτεκνοι και οι μονογονιοί της Κύπρου, δίνουν σκληρό αγώνα για να αντιμετωπίσουν την κρίση που μας πλήττει όλους...

Κατεβαίνουν σε πορείες διαμαρτυρίας, μιλούν για όσα τους προβληματίζουν, αντιδρούν σε μέτρα που θίγουν τα κεκτημένα τους, φωνάζουν για το δίκιο τους, δηλώνουν πως βρίσκονται σε απόγνωση. Κι όμως φαίνεται να μην εισακούγονται. Οι ομάδες των γονέων της Κύπρου, που χρειάζονται την μεγαλύτερη στήριξη, οι πολύτεκνοι και οι μονογονιοί, έχουν να αντιμετωπίσουν μια κάπως διαφοροποιημένη πραγματικότητα από αυτή των υπολοίπων. Έχουν να αντιμετωπίσουν μεγαλύτερες ευθύνες, πολλαπλάσια έξοδα κι έχουν παράλληλα να δώσουν τον αγώνα τους για να διατηρήσουν ότι από τα κεκτημένα τους μπορεί να διατηρηθεί σε μία χώρα έτοιμη να υπογράψει δανειακές συμβάσεις και να λάβει οριζόντια ή μη οικονομικά μέτρα.

Άλλωστε όπως κι αν λάβει τα μέτρα της η πολιτεία, το σίγουρο είναι ότι θα αντιμετωπίσουμε μια εποχή λιτότητας. Μια εποχή μειωμένων επιδομάτων, συρρίκνωσης του κράτους προνοίας, αυστηροποίησης των όρων για την απόδοση της όποιας βοήθειας σε όσους αδιαμφισβήτητα το έχουν ανάγκη. Έρχονται μέρες δύσκολες και οι πολύτεκνοι και οι μονογονιοί το γνωρίζουν. Δεν φοβούνται όμως. Εξάλλου, για εκείνους τα πράγματα δεν ήρθαν ποτέ εύκολα και αβίαστα.

Οι αποκοπές των επιδομάτων
Ο προϋπολογισμός του 2013 είχε περιορισμένα κονδύλια διαθέσιμα για κοινωνικά επιδόματα. Τα πρώτα μέτρα που ψηφίστηκαν και αφορούσαν την διάθεση των επιδομάτων άνοιξαν τον δρόμο για το «ψαλίδι» που ανοιγόκλεισε πάνω από τα κεφάλια πολυτέκνων και μονογονιών. Το «ψαλίδι» έγραφε πάνω του διάφορες ανώδυνες στο μάτι αλλά επώδυνες στην τσέπη λέξεις. «Εισοδηματικά κριτήρια» και «ηλικιακά όρια», μπήκαν μεμιάς στο λεξιλόγιο πολυτέκνων και μονογονιών, που είδαν τα επιδόματα του κράτους να πετσοκόβονται ή να εξαφανίζονται εντελώς μπροστά από τα μάτια τους.

Τα επιδόματα που περιορίστηκαν με εισοδηματικά κριτήρια ή που αποκόπηκαν με την έλευση του νέου χρόνου πλήττοντας τους πολύτεκνους, αφορούν το δημόσιο βοήθημα τέκνου, μάνας, τέκνου άνω των 18 ετών και την φοιτητική χορηγία. Μάλιστα, για το θέμα της αποκοπής επιδόματος τέκνου για τα παιδιά που σπουδάζουν, οι πολύτεκνοι ζήτησαν νομική συνδρομή, αφού όπως υποστηρίζει η Παγκύπρια Οργάνωση Πολυτέκνων, τα χρήματα της φοιτητικής χορηγίας από μόνα τους δεν επαρκούν για την εξασφάλιση των σπουδών των παιδιών τους.

Όπως ανέφερε στο ΚΥΠΕ, ο Παρασκευάς Σαμάρας, Πρόεδρος της Παγκύπριας Οργάνωσης Πολυτέκνων: «Η φοιτητική χορηγία από μόνη της δεν είναι ικανή για κάποιους να ολοκληρώσουν τις σπουδές στους. Η πολιτεία μέχρι πέρυσι έδινε επίδομα τέκνου στους γονείς των φοιτητών που ήταν γύρω στα 110 ευρώ περίπου το μήνα, άρα το χρόνο 1300 ευρώ. Τους έδινε επίσης φοιτητική χορηγία 1700 περίπου ευρώ και στους πολύτεκνους 2300 ευρώ. Εξακολουθούν να παίρνουν οι πολύτεκνοι φοιτητική χορηγία αλλά δυστυχώς, αφαιρέθηκε το επίδομα τέκνου, τα 1300 ευρώ. Επομένως απομένουν τα 2300. Μα αυτά τα χρήματα δεν είναι ικανοποιητικά για ένα φοιτητή που προέρχεται από πολύτεκνη οικογένεια».

Σε ότι αφορά στους μονογονιούς, η θέσπιση εισοδηματικών κριτηρίων στο δημόσιο βοήθημα που λαμβάνουν, δεν είναι κάτι που τους βρίσκει αντίθετους σαν έννοια, ωστόσο όπως υποστηρίζουν είναι άδικο να συμπεριλαμβάνεται στο εισόδημα τους και η διατροφή που λαμβάνουν για το παιδί. Παράλληλα εφιστούν την προσοχή των αρμοδίων στο μέτρο που περιορίζει την λήψη κρατικής βοήθειας μόνο από μονογονιούς που είναι Κύπριοι πολίτες, αφήνοντας εκτός περιπτώσεις που ναι μεν το παιδί είναι Κύπριος πολίτης αλλά ο μονογονιός πολίτης τρίτης χώρας, χωρίς να υπάρχει πρόβλεψη για την παροχή κάποιου επιδόματος.

Ο ηλικιακός περιορισμός στο για πόσο το παιδί θεωρείται εξαρτώμενο μέλος από τον γονέα του είναι ένα ακόμα αγκάθι που πληγώνει τους μονογονιούς. Ιδιαίτερα με την σημερινή δυσκολία των νέων παιδιών να μπουν στην αγορά εργασίας, είναι λογικό να ανησυχούν οι μονογονιοί όταν το κράτος θα τους παρέχει επίδομα μέχρι το 20ο ή 21ο έτος ζωής του παιδιού τους. Το ερώτημα που γεννάται είναι εύλογο: Θα έχουν την ευκαιρία να σπουδάσουν τα παιδιά τους; Θα μπορέσουν να εργαστούν και να ζουν αξιοπρεπώς και ανεξάρτητα από τα 20 τους χρόνια; Η απάντηση είναι σχεδόν αυτονόητη για όλους. Όχι όμως, ως φαίνεται, και για το κράτος της οικονομικής κρίσης.

Η συμβολική κίνηση των πολυτέκνων
Οι πολύτεκνοι έχουν οργανώσει αρκετές πορείες διαμαρτυρίας για τα μέτρα που πλήττουν τα επιδόματα τους. Μάλιστα σε κάποιες από αυτές τις δυναμικές κινητοποιήσεις, σημειώθηκαν και βίαια επεισόδια, που αντανακλούν με τον καλύτερο τρόπο το πόσο κοντά στα όρια της βρίσκεται αυτή η κοινωνική ομάδα με τις πολλαπλές οικονομικές ανάγκες, με τα πολλαπλά οικονομικά «ανοιχτά» μέτωπα.

Η τελευταία αντίδραση των πολυτέκνων δεν ήταν καθόλου βίαιη αλλά ήταν άκρως πολιτική. Οι πολύτεκνοι δεν αισθάνονται πλέον πολίτες με σημασία για το κράτος και το εξέφρασαν με τον πιο συμβολικό τρόπο. Παρέδωσαν πίσω έναν σημαντικό αριθμό εκλογικών βιβλιαρίων, δίνοντας το μήνυμα ότι οι εκλογές δεν έχουν να τους προσφέρουν κάτι από την στιγμή που τα αιτήματα τους δείχνουν να μην ακούγονται. Ταυτόχρονα η αρχική συμφωνία της κυβέρνησης με την Τρόικα δεν δίνει πολλές ελπίδες για την επαναφορά των επιδομάτων τους κατόπιν εκλογών εκτός κι αν οι πολιτικοί της χώρας αποφασίσουν κάποια στιγμή να «λάβουν το μήνυμα» ότι απώλεσαν την εμπιστοσύνη των πολιτών. Αυτό το μήνυμα προσπαθούν να στείλουν οι πολύτεκνοι με την κίνηση τους αυτή. Ότι τα όσα ακούγονται προεκλογικά δεν τους αφορούν, ότι η λύση που ζητούν στα προβλήματα τους και η επαναφορά των επιδομάτων πρέπει να είναι άμεση. Πρέπει να γίνει όχι στο μέλλον, όχι όταν καλυτερέψουν οι οικονομικές συνθήκες, αλλά τώρα... ή μάλλον χθες!

Την κίνηση αυτή έκανε η Επαρχιακή Επιτροπή πολυτέκνων Αμμοχώστου, ωστόσο στόχος της είναι να επεκταθεί η μορφή διαμαρτυρίας και παγκύπρια και τελικά, μέχρι την διεξαγωγή των εκλογών, να έχουν παραδοθεί περισσότερα από 2000 βιβλιάρια. Η λογική είναι πως αν ο πολιτικός κόσμος δει την εκλογική δύναμη που χάνεται μέσα από τα χέρια του, ο διάλογος με τους πολύτεκνους θα ανοίξει και πάλι.

Τα οικονομικά προβλήματα
Ο πρωτότυπος τρόπος διαμαρτυρίας των πολυτέκνων της Αμμοχώστου αλλά και οι πιο παραδοσιακοί τύποι διαμαρτυρίας των πολυτέκνων παγκύπρια που υψώνουν την φωνή τους για τα κεκτημένα τους, δεν προκύπτει από μία απληστία ή μια έλλειψη συναίσθησης για τις δύσκολες μέρες της οικονομίας της χώρας. Προκύπτει από μια βαθιά συναίσθηση της πραγματικότητας την οποία ζουν οι πολύτεκνοι.

Ήδη σε έρευνα που είχε διεξάγει η Παγκύπρια Οργάνωση Πολυτέκνων, προτού η κρίση «χτυπήσει» τα επιδόματα που ελάμβαναν οι πολύτεκνοι, το αίτημα των πολυτέκνων για μεγαλύτερη βοήθεια κυρίως στην μόρφωση των παιδιών τους ήταν εμφανές. Εμφανές ήταν επίσης και το αίτημα για την ενίσχυση του επιδόματος τέκνου, το οποίο λειτουργούσε ως το μόνο επιπλέον εισόδημα των μισών και πλέον πολύτεκνων οικογενειών που συμμετείχαν στην παγκύπρια έρευνα. Είναι λοιπόν παραπάνω από σημαντικό για τους πολυτέκνους να λαμβάνουν την βοήθεια του κράτους. Αντίθετα όμως η κρατική βοήθεια περιορίζεται και οι πολύτεκνοι έχουν να παλέψουν με όλα αυτά που διαχρονικά τους βαραίνουν (από την μόρφωση των παιδιών τους που μπορεί να σπουδάζουν και παράλληλα, μέχρι απλά την καθημερινή τους επιβίωση με πενιχρά εισοδήματα) από μειονεκτική θέση.

Μονογονιοί στα όρια της φτώχειας;
Επιπρόσθετα κοινωνικά προβλήματα και φόβος της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού ζουν εδώ και μήνες κάτω από την ίδια στέγη με τις μονογονεϊκές οικογένειες. Το παράδειγμα του παρελθόντος (με τις τροποποιήσεις του 2011) έχει άλλωστε δείξει ότι όταν τα νομοθετήματα γίνονται κάτω από πίεση χρόνου, ο κίνδυνος της δημιουργίας κοινωνικών ανισοτήτων αυξάνεται. Και όπως κατά καιρούς έχει καταγγείλει ο Παγκύπριος Σύνδεσμος Μονογονεϊκών Οικογενειών και Φίλων αυτή την φορά και πάλι αγνοήθηκε στην συζήτηση για την διαμόρφωση των όρων του νόμου που έφερε τα εισοδηματικά κριτήρια, τα ηλικιακά όρια και όλους τους υπόλοιπους περιορισμούς που τέθηκαν στους μέχρι χθες δικαιούχους επιδομάτων στήριξης.

Αρκεί κανείς να λάβει υπόψην του τα δεδομένα που προκύπτουν από έρευνα του 2007 που εκπόνησε το Intercollege, σχετικά με τις μονογονεϊκές οικογένειες στην Κύπρο, για να καταλάβει πόσο επιβαρύνονται οι μονογονιοί όταν στις σημερινές οικονομικές συνθήκες χάνουν το δημόσιο βοήθημα είτε λόγω εισοδηματικών κριτηρίων (στα οποία το κράτος συμπεριλαμβάνει και το ποσό της διατροφής που αφορά τα παιδιά της οικογένειας και όχι τον μονογονιό) είτε λόγω ηλικιακών περιορισμών. Παραθέτουμε ένα απόσπασμα της τελικής έκθεσης της έρευνας που αφορά τα εισοδήματα των μονογονεϊκών οικογενειών αλλά και το πως οι οικονομικές ευθύνες κατανέμονται εντός της οικογένειας.

«Ο οικογενειακός προϋπολογισμός επιβαρύνει σχεδόν αποκλειστικά τους μόνους-γονείς αφού το 74% των μονογονιών που έλαβαν μέρος στην έρευνα απάντησαν πως έχουν τον κύριο ρόλο, φέρνουν δηλαδή τα περισσότερα λεφτά στο σπίτι. Ένα αρκετά σημαντικό ποσοστό μονογονιών (22,4%) δήλωσαν πως δεν έχουν αυτοί ούτε τον κύριο, ούτε το δευτερεύων ρόλο αναφορικά με το οικογενειακό εισόδημα, γεγονός που σημαίνει πως κάποια άλλα πρόσωπα της εκτεταμένης οικογένειας (7% κύρια υποστήριξη) αλλά κυρίως το κράτος, αναλαμβάνει την οικονομική τους στήριξη (12,5% κύρια υποστήριξη, 5,4% δευτερεύουσα υποστήριξη)». 
Το κράτος λοιπόν είναι η κύρια οικονομική στήριξη για το 12,5% των μονογονεϊκών οικογενειών. Το ερώτημα και πάλι σχεδόν αυτόματα ξεπηδά στο μυαλό μας. Πως θα ζήσουν αυτές οι οικογένειες που αποτελούν περισσότερες από 1 στις 10 μονογονεϊκές οικογένειες της Κύπρου;

Μονογονιοί στην Κύπρο της ανεργίας
Η ίδια έρευνα αποκαλύπτει κάτι που εμπειρικά οι περισσότεροι ξέρουμε. Οι μονογονιοί έχουν πρόβλημα στην εξεύρεση εργασίας. Κι αν αυτό αποκαλύπτεται σαν το σημαντικότερο πρόβλημα των μονογονιών το 2007, σήμερα στην Κύπρο που κάθε μήνα ξεπερνά τα προηγούμενα ρεκόρ της ανεργίας της, το πρόβλημα σίγουρα εντείνεται όσο ποτέ. Το 1/5 των μονογονιών που συμμετείχαν στην έρευνα ήταν άνεργοι.

«Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι μονογονιοί είναι «η εξεύρεση εργασίας» και μετά ακολουθούν οι οικονομικές δυσκολίες για «κάλυψη των βασικών αναγκών της οικογένειας» (π.χ. φαγητό, ρούχα, σχολείο/φροντιστήρια, λογαριασμοί νερού και ηλεκτρισμού κτλ.) αλλά και των μη-βασικών αναγκών (π.χ. λεφτά για ψυχαγωγία και προσωπική φροντίδα). Τρίτα κατά σειρά έρχονται τα ζητήματα που σχετίζονται με τη μείωση των ευκαιριών για ψυχαγωγία και τους περιορισμούς που τίθενται στην κοινωνική και προσωπική τους ζωή», σημειώνει στα βασικά της συμπεράσματα η έρευνα, που από τότε αναδείκνυε τα ζητήματα τα οποία οι μονογονιοί ζητούσαν να ληφθούν υπόψην στην χάραξη κοινωνικής πολιτικής. Έξι χρόνια μετά αναρωτιέται κανείς αν ποτέ κάποιος αρμόδιος διάβασε την έρευνα.

Οι μονογονιοί ωστόσο θεωρούν ότι με έναν σωστό σχεδιασμό, ακόμα και οι δυσμενείς αυτές τροποποιήσεις θα μπορέσουν να γίνουν ανεκτές. Αρκεί να υπάρχει η στήριξη του κράτους στην μετάβαση από την «προνομιακή» εποχή, στην εποχή όπου κάθε δυσκολία θα φαντάζει μεγαλύτερη χωρίς την κρατική οικονομική βοήθεια. Όπως έχει αναφέρει σε δημοσιεύματα στον κυπριακό τύπο, η Πρόεδρος του Παγκύπριου Συνδέσμου Μονογονεϊκών Οικογενειών και Φίλων, κα Έλενα Σωτηρίου, ο Σύνδεσμος έχει εισηγήσεις και προτάσεις να κάνει  για την συνεργασία κρατικών φορέων, δήμων και μονογονιών ώστε να υπάρξει το πολυπόθητο μεταβατικό στάδιο για την προσαρμογή στις καινούριες οικονομικές συνθήκες. Μέχρι στιγμής ωστόσο οι εκκλήσεις του Παγκύπριου Συνδέσμου για συνεργασία δεν εισακούγονται ή τουλάχιστον δεν προωθούνται επαρκώς.

Ίσως αυτή να είναι και η πιο ρεαλιστική προσέγγιση στα σημερινά δεδομένα. Οι μονογονιοί ζητούν τα επιδόματα τους πίσω, αλλά εναλλακτικά ζητούν την ύπαρξη ενός σχεδιασμού που δεν θα αφήσει «στον αέρα» τις οικογένειες τους. Έναν σχεδιασμό που θα τους επιτρέψει να περάσουν ομαλά στα νέα οικονομικά δεδομένα που το μνημόνιο και η λιτότητα επιφυλάσσει για αυτούς. Κι είναι στο χέρι της κρατικής μηχανής να «πάρει μπροστά» και να βοηθήσει έναν αριθμό οικογενειών που ήδη βιώνουν την προκατάληψη, την ανισότητα και την οικονομική δυσκολία στο πετσί τους.


Οι μονογονιοί αυξάνονται συνεχώς
Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν σε ημερίδα σχετικά με τις μονογονεϊκές οικογένειες φανερώνουν ότι ο αριθμός των μονογονιών αυξήθηκε σημαντικά μέσα σε μία δεκαετία στην Κύπρο. Τα στοιχεία που συνελέχθησαν την δεκαετία 1998 – 2008 αναδεικνύουν πως το ποσοστό των διαζυγίων από 160 περιπτώσεις ανά 1000 γάμους το 1998, αυξήθηκε σε 257 το 2008, γεγονός που συνέτεινε και στην αύξηση των μονογονεϊκών οικογενειών σε ποσοστό 3,2% του πληθυσμού  της Κύπρου την ίδια χρονιά.

Την ίδια στιγμή στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών κρούουν από το 2010 τον κώδωνα του κινδύνου για τις μονογονεϊκές οικογένειες. Ο κίνδυνος της φτώχειας που διατρέχουν οι γυναίκες μονογονιοί ανεξαρτήτως ηλικίας είναι 18%, ενώ οι γυναίκες μονογονιοί με ένα τουλάχιστον παιδί διατρέχουν τον διπλάσιο κίνδυνο να ζήσουν κάτω από το όριο της φτώχειας, επισημαίνουν τα στοιχεία του Ο.Η.Ε.

Με δεδομένα τα στοιχεία αυτά και την πρωτοφανή αύξηση των μονογονεϊκών οικογενειών τα τελευταία χρόνια στην Κύπρο, γίνεται φανερό πως η ανάγκη στήριξης των μονογονιών γίνεται περισσότερο επιτακτική από ποτέ καθώς ο κλοιός της οικονομικής κρίσης στενεύει γύρω τους.

Είναι επιτακτική η ανάγκη, καθώς οι κοινωνικές ανισότητες που προκύπτουν σε καιρούς κρίσης και πλήττουν πρωταρχικά τις ευπαθείς ομάδες των πληθυσμών (όπως οι μονογονεϊκές οικογένειες), μπορούν να δημιουργήσουν αλυσιδωτές αντιδράσεις σε μία κοινωνία που «βράζει» μη μπορώντας να καταλάβει που πήγαν όλα όσα θεωρούσε δεδομένα. Και μια τέτοια εξέλιξη επιβαρύνει όχι μόνο όσους πλήττονται από τις περικοπές επιδομάτων αλλά ολόκληρο τον κοινωνικό ιστό. Κι εκείνος είναι ήδη εύθραυστος σε καιρούς κρίσης...

Της Λίας Παπαϊωάννου

Οι φόνοι υπερδιπλασιάστηκαν, ενώ ταυτόχρονα αυξήθηκαν σημαντικά οι υποθέσεις ναρκωτικών με τους ανήλικους χρήστες να πληθαίνουν. Σαν να μην έφταναν αυτά, σημαντική αύξηση παρουσιάστηκε στις υποθέσεις ενδοοικογενειακής βίας, με τις γυναίκες στο στόχαστρο. Η βία δεν είναι μόνο έξω στο δρόμο, αλλά και μέσα στα σπίτια μας… η βία εκρήγνυται παντού.

Λένε ότι όταν η οικονομική κρίση φουντώνει, μαζί της φουντώνει και η εγκληματικότητα. Και όντως το παράδειγμα άλλων χωρών του κόσμου υποστηρίζει αυτή τη θεωρία. Παράλληλα το υποστηρίζουν και έρευνες. Μετά το πρώτο ξέσπασμα της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, την περίοδο 2008 – 2009, που ακόμα ήμασταν ανυποψίαστοι για τις επιπτώσεις της που θα έφταναν και στο δικό μας κατώφλι, το τμήμα των Ηνωμένων Εθνών για το έγκλημα και τα ναρκωτικά δημοσίευε μία ανησυχητική έκθεση. Τότε ελάχιστοι της έδωσαν σημασία. Σήμερα τη βλέπουμε στην πράξη.

Η έκθεση είχε τίτλο: «Παρακολουθώντας τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στο έγκλημα». Τα αποτελέσματα ήταν αποκαρδιωτικά. Σε περιόδους κρίσης, στις 8 από τις 11 χώρες που μελετήθηκαν, τα ποσοστά της εγκληματικότητα έπαιρναν την ανηφόρα. Συγκεκριμένα μελετούνταν οι υποθέσεις ληστείας, φόνου και κλοπής οχημάτων. Και οι τρεις αυτές κατηγορίες αυξήθηκαν σημαντικά την περίοδο 2008 – 2009 της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. Η σύνδεση της οικονομίας των χωρών αυτών και της αύξησης της εγκληματικότητας ήταν τόσο έντονη, που οι συγγραφείς της έκθεσης δεν είχαν καμία αμφιβολία για αυτήν.

«Η παρουσία νεαρών εγκληματιών, η πρόσβαση σε όπλα, η αύξηση της κατάχρησης ουσιών και η αποδοτικότητα των οργάνων και της πολιτείας που επιβάλλει το νόμο, παίζουν όλα ρόλο στην αύξηση ή τη μείωση των εγκλημάτων», κατέληγε η έκθεση. Ωστόσο το ανησυχητικό στοιχείο ήταν ότι δεν μπορούσαν να συνδεθούν συγκεκριμένοι οικονομικοί παράγοντες ή οικονομικά κίνητρα με συγκεκριμένες κατηγορίες εγκλημάτων. Το συμπέρασμα, λοιπόν, στο οποίο κατέληξε η έρευνα των Ηνωμένων Εθνών ήταν ότι περισσότερο το οικονομικό κλίμα είναι που επηρεάζει τους δείκτες εγκληματικότητας κι όχι τα διαφοροποιημένα πιθανώς οικονομικά κίνητρα των δραστών. Είναι η εγκληματική συμπεριφορά των ανθρώπων που εντείνεται και αυξάνεται σε περιόδους κρίσης.

Σας θυμίζουν κάτι όλα αυτά; Η αύξηση εγκλημάτων που δε συνδέονται άμεσα με την οικονομική κρίση, αλλά που έρχονται να προστεθούν στα ήδη πολλά προβλήματα μιας κοινωνίας που δοκιμάζεται; Η αύξηση των εγκλημάτων που συμπορεύεται με την κρίση; Σας θυμίζει μάλλον τις πρόσφατες ανακοινώσεις των Αστυνομικών Αρχών της Κύπρου, για τον απολογισμό των δράσεων της Αστυνομίας για το 2013. Ο Αρχηγός της Αστυνομίας Μιχάλης Παπαγεωργίου ήταν κατηγορηματικός, όταν στα πλαίσια της συνέντευξης τύπου που παραχώρησε δήλωσε: «Αρκετοί Κύπριοι έγιναν οξύθυμοι, έγιναν επιθετικοί, έγιναν ετσιθελικοί, έγιναν βίαιοι».

Οι φόνοι υπερδιπλασιάζονται
Οι φόνοι σ’ ένα μικρό νησί της Μεσογείου, με μικρό πληθυσμό και με μια κοινωνία που στη μεγάλη της πλειοψηφία είναι ακόμα δεμένη με ισχυρούς δεσμούς,  θα περίμενε κανείς να είναι σπάνιο φαινόμενο. Η πραγματικότητα όμως μας διαψεύδει. Μάλιστα το 2012, οι δολοφονίες υπερδιπλασιάστηκαν, αφού σημείωσαν αύξηση κατά 125%, σε σχέση με το τόσο κοντινό σε χρόνο, μα τόσο μακρινό σαν γενικό κλίμα 2011. Οι φόνοι που σημειώθηκαν εντός των κυπριακών συνόρων το 2012 ήταν στο σύνολό τους 18, όπως ανακοίνωσε ο Αρχηγός της Αστυνομίας, ενώ το 2011 ήταν μόλις 8.

Και επανερχόμενοι στο θέμα της οικονομικής κρίσης, που επηρεάζει, αλλά με υπόγειο τρόπο τους ανθρώπους και οπλίζει το χέρι τους,  μόνο 2 από τις 18 αυτές δολοφονίες έγιναν για οικονομικά κίνητρα. Όπως σημείωσε ο κος Παπαγεωργίου πέντε φόνοι αποδίδονται σε ξεκαθάρισμα λογαριασμών, έξι σε λογομαχία/αντιπαράθεση και άλλοι τρεις σε οικογενειακές διαφορές ή ζήλια.
Το σοβαρό έγκλημα, η κατηγορία αυτή που περιλαμβάνει και το φόνο, σε επίπεδο καταγγελιών υπήρξε μικρότερο το 2012, σε σύγκριση με το 2011.Το 2012 καταγγέλθηκαν 7.977 υποθέσεις, σε σχέση με 8.426, που αντιστοιχεί σε μείωση 5,3%. Το ποσοστό εξιχνίασης για το 2012 έφθασε στο 53,7% το 2012, σε σύγκριση με 50,3% το 2011. Το σοβαρό έγκλημα, όμως, ήταν που εισέπραξε το βαρύτερο φόρο αίματος για το 2012 στην Κύπρο.

Για τις περιπτώσεις της λογομαχίας και των οικογενειακών διαφορών ή της ζήλιας, που οδήγησαν σε φόνο, ο κος Παπαγεωργίου σχολίασε πως αρκετοί Κύπριοι πήραν εύκολα το νόμο στα χέρια τους. Πίσω άφησαν ένα σκληρό αιματοβαμμένο σκηνικό και μια ιστορική αύξηση που ελπίζουμε να μην αγγίξει ξανά ο τομέας της ανθρωποκτονίας στην Κύπρο.

Η οικογενειακή βία γιγαντώνεται
Η βία δεν είναι μόνο έξω από εμάς. Κάπου σε κάποιο δρομάκι, όπου κάποιοι άσχετοι με εμάς ξεκαθαρίζουν τους λογαριασμούς τους. Τουλάχιστον όχι για όλους μας. Η ενδοοικογενειακή βία έχει αυξηθεί σημαντικά και περισσότερο από ποτέ σήμερα αποτελεί υπαρκτό και «καυτό» πρόβλημα της κυπριακής κοινωνίας. Τα περιστατικά  του 2012 εκτοξεύτηκαν στα 1.619 (χωρίς να περιλαμβάνονται τα στοιχεία για το μήνα Δεκέμβριο), που στην πλειοψηφία τους είχαν θύματα γυναίκες και παιδιά.

Η αύξηση είναι πρωτοφανής και την αντιλαμβάνεται κανείς καλύτερα όταν διαβάζει τα στοιχεία που έφερε λίγο πριν τη λήξη του 2012 στη δημοσιότητα το Κέντρο Άμεσης Βοήθειας (KAB), του Συνδέσμου για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Βίας στην Οικογένεια (ΣΠΑΒΟ). Σύμφωνα με αυτά, μέχρι και το Νοέμβριο ζήτησαν τη βοήθεια του ΚΑΒ 300 περιστατικά περισσότερα, σε σύγκριση με όλο το 2011.

Το 2012 ήταν η χρονιά κατά την οποία παρουσιάστηκε σημαντική αύξηση και στις περιπτώσεις σεξουαλικής βίας στην οικογένεια, αφού καταγράφηκαν 107 περιστατικά έναντι 71, το 2011.Από το 2000 μέχρι το 2012, η τηλεφωνική γραμμή του (ΣΠΑΒΟ) ασχολήθηκε με 11.695 περιστατικά, πράγμα που φανερώνει πόσο μεγάλο είναι το πρόβλημα σωρευτικά για μια μικρή κοινωνία σαν τη δική μας.

Η σημαντική άνοδος των αριθμών άρχισε να παρουσιάζεται από το 2008, ενώ σύμφωνα με το ΚΑΒ και το ΣΠΑΒΟ,  συνεχίζει να παρατηρείται ανοδική τάση, με 50-100 περισσότερα περιστατικά να καταγράφονται κατά μέσο όρο επιπλέον τον κάθε χρόνο. Το αποκορύφωμα της αυξητικής τάσης σημειώθηκε τα δύο τελευταία χρόνια, όπου καταγράφηκαν 1.619 περιστατικά το 2012, έναντι 1.320 το 2011, που επίσης παρουσιάστηκε σημαντική αύξηση, αφού οι περιπτώσεις που εξετάστηκαν από το ΚΑΒ το 2010, ήταν 1.053. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί το γεγονός ότι τα τρία τελευταία χρόνια παρατηρείται αύξηση και στα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας με θύματα τους άνδρες. Διαχρονικά όμως και ακόμα και σήμερα οι γυναίκες κρατούν τα επαίσχυντα «πρωτεία» στη λίστα των θυμάτων.

Η γυναίκα στο στόχαστρο
Οι μελέτες σχετικά με τα θύματα της ενδοοικογενειακής βίας, που θέλουν τη γυναίκα να βρίσκεται στο στόχαστρο, επιβεβαιώνουν οι κατά καιρούς αναφορές της  Κυπριακής Αστυνομίας σε σχέση με τη βία στην οικογένεια. Όπως αναφέρει παλαιότερη μελέτη του Κέντρου Ερευνών και Ανάπτυξης του Intercollege, με θέμα «Βία στην Κυπριακή Οικογένεια», δίνοντας το προφίλ των θυμάτων οικογενειακής βίας, αυτά ήταν «κυρίως γυναίκες (83,9%). Το μεγαλύτερο ποσοστό θυμάτων  ήταν ηλικίας 31-40 και είχε μόρφωση γυμνασίου. Ποσοστό 23,9% δε φοιτούσε σε σχολείο, το 18,9% είχε μόρφωση δημοτικού, το 17,6% λυκείου και 10,7% πανεπιστημίου ή κολλεγίου. Τα περισσότερα θύματα είναι παντρεμένα, ενώ το 15,1% είναι χωρισμένα. 

Τα στοιχεία αυτά, αν και αντιστοιχούν σε περασμένα έτη, δεν έχουν διαφοροποιηθεί σε σχέση με το προφίλ του θύματος, κατά πολύ μέχρι σήμερα. Η γυναίκα συνεχίζει να βρίσκεται στο στόχαστρο, γεγονός που επιβεβαιώνει από τα πρόσφατα στοιχεία του και ο ΣΠΑΒΟ, που διαχειρίζεται περίπου 77 νέα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας, που χρήζουν άμεση παρέμβαση κάθε μήνα. Οι αριθμοί προκαλούν ίλιγγο. Και η βία από πίσω τους προκαλεί βαθιά, επώδυνα τραύματα στην ψυχή και το σώμα.

Μάστιγα που μεγαλώνει τα ναρκωτικά
Άλλη μία πλευρά της εγκληματικότητας, που «παίρνει κεφάλι» στην Κύπρο, είναι τα ναρκωτικά. Το 2012, σύμφωνα με τα στοιχεία που έφερε στη δημοσιότητα ο Αρχηγός της Αστυνομίας αυξήθηκαν τόσο οι υποθέσεις, όσο και τα εμπλεκόμενα πρόσωπα στις υποθέσεις ναρκωτικών στη χώρα. Ειδικότερα, οι υποθέσεις ανήλθαν στις 1.032 από 1.245 εμπλεκόμενα πρόσωπα, σε σύγκριση 940 και 1.045 αντίστοιχα.

Σύμφωνα με τον κο Παπαγεωργίου, από τις 134 υποθέσεις εμπορίας ναρκωτικών, οι 99 εκδικάστηκαν, με αποτέλεσμα 121 πρόσωπα να καταδικαστούν σε συνολικά 530 χρόνια φυλάκισης, που κατά μέσο όρο αντιστοιχούν σε 4,5 χρόνια φυλάκισης για το για κάθε πρόσωπο. Όπως σημείωσε ο κος Παπαγεωργίου, στο ζήτημα των ναρκωτικών η Αστυνομία επέδειξε ιδιαίτερη εγρήγορση, αφού περισσότερες από 200 υποθέσεις εξιχνιάστηκαν από άλλες υπηρεσίες και όχι από την ΥΚΑΝ.

Η ανακοίνωση της αύξησης από μόνης της ήταν αναμενόμενη. Εξάλλου πρόσφατα ο Διευθυντής του Γραφείου του Προέδρου της Δημοκρατίας, κος Χρίστος Χριστοφίδης, μιλώντας σε εκδήλωση του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου της χώρας, παραδεχόταν ότι η κρίση φέρνει αύξηση στο φαινόμενο των ναρκωτικών. «Τα οξυμένα κοινωνικά προβλήματα, λόγω της παγκόσμιας καπιταλιστικής οικονομικής κρίσης επιτείνουν φαινόμενα όπως η ουσιοεξάρτηση», δήλωνε ο ίδιος. Άλλο είναι το καμπανάκι του κινδύνου που χτυπά πίσω από την αύξηση του φαινομένου των ναρκωτικών.

Τα παιδιά μεγαλώνουν γρήγορα…
Ο κ. Παπαγεωργίου χαρακτήρισε ανησυχητική την αύξηση της χρήσης των ναρκωτικών από νεαρά πρόσωπα και ειδικότερα την ηλικιακή ομάδα μεταξύ 14-18, που αυξήθηκε σοβαρά κατά 41%, ενώ η ομάδα μεταξύ 19-24 ετών αυξήθηκε κατά 12,4%. Το 12, 4% δεν είναι μικρό ποσοστό και σίγουρα δεν είναι μικρό το 41%. Τι σημαίνει αυτό το ποσοστό; Ότι σχεδόν τα διπλάσια σε σχέση με παλιότερα παιδιά των τρυφερών ηλικιών, που ξεκινούν από τα 14 και καταλήγουν στην πρώιμη νεότητα των 18, όχι απλά έχουν δοκιμάσει ναρκωτικές ουσίες, αλλά έχουν φτάσει σε σημείο να κάνουν χρήση και να πιάνονται από τις Αστυνομικές Αρχές γι’ αυτό.

Το θετικό είναι ότι η Αστυνομία παρουσιάζει εγρήγορση σ’ αυτό το κομμάτι. Και κάτι που μοιάζει με ύψιστο ταμπού για τους γονείς, το να πιαστούν δηλαδή τα παιδιά τους να κάνουν χρήση ναρκωτικών, μπορεί να μην είναι η ιδανική παρέμβαση, αλλά δεν παύει να είναι η παρέμβαση κάποιας μορφής που θα τα κάνει να συνειδητοποιήσουν ότι οι επιλογές τους φέρουν ευθύνες και συνέπειες.

Κέντρο Άμεσης Βοήθειας 1440
Ο Σύνδεσμος για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Βίας στην Οικογένεια(ΣΠΑΒΟ) λειτουργεί ένα τηλεφωνικό κέντρο άμεσης βοήθειας σε όλους όσους έρχονται αντιμέτωποι με την ενδοοικογενειακή βία. Η γραμμή 1440 παρέχεται δωρεάν και είναι στη διάθεση του κοινού για όλες τις μέρες του χρόνου. Το τηλεφωνικό κέντρο που έχει δημιουργήσει ο ΣΠΑΒΟ, στελεχώνεται με επιστημονικό προσωπικό, ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς, οι οποίοι έχουν εκπαιδευτεί σε τεχνικές επικοινωνίας από το τηλέφωνο.
Η Γραμμή 1440 προσφέρει
•    Συμβουλευτική στήριξη σε ώρα κρίσης
•    Πληροφόρηση και συνεργασία με άλλες υπηρεσίες σχετικές με το πρόβλημα Οικογενειακής βίας
•    Ενημέρωση για τα βασικά δικαιώματα και τις δυνατότητες που έχουν τα άτομα που κακοποιούνται να βρουν λύσεις για το πρόβλημα τους
Παράλληλα ο ΣΠΑΒΟ λειτουργεί και ένα καταφύγιο φιλοξενίας για γυναίκες και τα παιδιά τους που βρίσκονται σε σωματικό και ψυχολογικό κίνδυνο από άτομα του οικογενειακού τους περιβάλλοντος. Ενημέρωση για το καταφύγιο παρέχεται στο 1440.

Της Λίας Παπαϊωάννου

Η φοροεπιδρομή που ξεκίνησε τον Ιανουάριο, φέρνει τα πάνω κάτω στον οικογενειακό μας προϋπολογισμό. Οι αυξήσεις στην βενζίνη,στα γαλακτοκομικά προϊόντα, στα τσιγάρα και τα ποτά και η άνοδος του Φ.Π.Α. από 17% σε 18%, αφαιρούν όλο και περισσότερα χρήματα από την τσέπη μας, που μοιάζει να αδυνατίζει συνεχώς.

Η λέξη «Ιανουάριος» μπορεί πλέον να αντικατασταθεί με την λέξη αυξήσεις, στα λεξικά που κυκλοφορούν στην χώρα μας. Αυτή η λέξη θα είναι μάλιστα η καλύτερη περιγραφή της πραγματικότητας που κληθήκαμε να αντιμετωπίσουμε με το που ξεκίνησε ο πρώτος μήνας του 2013. Η τσέπη μας μοιάζει να πλήττεται από όλες τις πλευρές κι εμείς προσπαθούμε να τα βάλουμε όλα σε μία τάξη. Τί αυξάνεται; Πόσο; Γιατί;

Η βενζίνη ανοίγει τον χορό των αυξήσεων
Στην «επίσημη πρεμιέρα» του Ιανουαρίου η βενζίνη ήρθε να βάλει πρώτη φωτιά στην τσέπη μας. Από την 1η Ιανουαρίου 2013, ο ειδικός φόρος κατανάλωσης με τον οποίο μέχρι τότε επιβαρυνόταν η βενζίνη, αυξήθηκε από 35,9 σεντ/λίτρο στα 42,9 σεντ/λίτρο, ενώ ο ειδικός φόρος κατανάλωσης του πετρελαίου κίνησης αυξήθηκε από 33 σεντ/λίτρο στα 40 σεντ/λίτρο.  Η αύξηση του φόρου μπορεί να φαίνεται μικρή, αφού είναι μόλις 7 σεντ / λίτρο του καυσίμου, ωστόσο στην συνολική αναλογία λίτρων και τιμής που βλέπουμε πια να αναγράφεται στο καντράν της αντλίας βενζίνης, δείχνει την πραγματική της υπόσταση.

Το Υπουργείο Εμπορίου, προχώρησε σε διενέργεια ελέγχων προκειμένου να εξασφαλίσει ότι οι τιμές στις οποίες διατέθηκε μετά την αύξηση του φόρου κατανάλωσης, η βενζίνη και τα λοιπά καύσιμα κίνησης, ήταν δικαιολογημένες. Όπως ανέφερε η σχετική ανακοίνωση του υπουργείου: «H Υπηρεσία Ανταγωνισμού και Προστασίας Καταναλωτών του Υπουργείου Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού, έχει ολοκληρώσει τη νέα της έρευνα για συλλογή στοιχείων αναφορικά με τα επίπεδα τιμών λιανικής πώλησης πετρελαιοειδών στις 02.01.2013, σε 242 διαφορετικά Πρατήρια Καυσίμων παγκύπρια. Σημειώνεται ότι από 01.01.2013 ο φόρος κατανάλωσης αυξήθηκε κατά 7 σέντ το λίτρο με εξαίρεση το πετρέλαιο θέρμανσης. Ο φόρος κατανάλωσης επηρέασε τις λιανικές τιμές πώλησης με αύξηση 0,0819 σέντ το λίτρο».

Η αύξηση στην τιμή της βενζίνης δεν αναμένεται να σταματήσει εδώ. Η πρώτη μικρή αύξηση (που όμως ίσως απορροφήσουν οι ίδιοι οι πρατηριούχοι, χωρίς να επιβαρύνουν επιπλέον τον καταναλωτή) έρχεται αύριο, με την επικείμενη αύξηση του συντελεστή Φ.Π.Α. από 17% σε 18%. Η δεύτερη ήδη αποφασισμένη αύξηση θα έρθει τον επόμενο Ιανουάριο, αυτόν του 2014, οπότε και ο φόρος κατανάλωσης καυσίμων θα αυξηθεί κατά 5 ακόμα σεντ /λίτρο.

Ο Πρόεδρος της Παγκύπριας Ένωσης Καταναλωτών και Ποιότητας Ζωής, κος Λουκάς Αριστοδήμου, σε δηλώσεις του που φιλοξενήθηκαν στον κυπριακό τύπο, χαρακτήρισε τις αυξήσεις εξοντωτικές για τον καταναλωτή. Η Ένωση Καταναλωτών άλλωστε, έχει κατά καιρούς επισημάνει το πρόβλημα των αυθαίρετων αυξήσεων που επιβάλλονται κατά καιρούς στα καύσιμα, που μάλιστα έχουν ως αποτέλεσμα την συνολική αύξηση για περισσότερο από 50% στις τιμές των καυσίμων την τελευταία τετραετία.

Γάλα ή μήπως χρυσός;
Μία από τις αυξήσεις που πονούν περισσότερο, δεν έγινε ελέω μνημονίου  και φορολόγησης όπως ίσως θα περιμέναμε. Είναι αυτή στο φρέσκο παστεριωμένο γάλα.  Η αύξηση ήρθε μετά από απόφαση της Παγκύπριας Οργάνωσης Αγελαδοτρόφων (ΠΟΑ). Η ΠΟΑ αποφάσισε να επιβάλει αύξηση στη χονδρική τιμή του γάλακτος, ύψους  5,8 σεντ/ λίτρο. Η αύξηση θα επιβληθεί σε δύο δόσεις, όπως επεσήμανε η ΠΟΑ. Η πρώτη επιβλήθηκε ήδη από την Πρωτοχρονιά και είναι 4 σεντ / λίτρο πάνω στη βασική τιμή. Η δεύτερη αύξηση θα είναι 1,8 σεντ/ λίτρο και θα επιβληθεί την 1η Απριλίου.

Το σκεπτικό πίσω από την απόφαση, σύμφωνα με την ΠΟΑ, είναι η αύξηση στο κόστος ζωοτροφών με την επισήμανση εκ μέρους της οργάνωσης, ότι στην Κύπρο η Επιτροπή Σιτηρών τυγχάνει προστατευτισμού από το κράτος.  Το ύψος της αύξησης, αποφασίστηκε μετά από τετραμηνιαία διαπραγμάτευση της Οργάνωσης με τις εταιρείες παστερίωσης και τυροκόμησης και ήρθε να επιβαρύνει ακόμα περισσότερο την ήδη αδυνατισμένη από την κρίση τσέπη μας.

Η αύξηση της ΠΟΑ ακολουθήθηκε από την επιπλέον αύξηση της τιμής του γάλακτος που επιβλήθηκε στο προϊόν από τις εταιρείες παρασκευής του τυποποιημένου γάλακτος. Οι εταιρείες αποφάσισαν να αυξήσουν την τιμή της χονδρικής τιμής πώλησης του φρέσκου γάλακτος κατά 9  επιπλέον σεντ. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι το γάλα στο ράφι των Υπεραγορών πωλείται στον καταναλωτή κατά 13 σέντ  περισσότερο σε σχέση με την τελευταία ημέρα του 2012.

Η Ένωση Καταναλωτών αντέδρασε ακαριαία στην αύξηση της τιμής του φρέσκου παστεριωμένου γάλακτος που στην σημερινή δύσκολη συγκυρία, αποτελεί σκάνδαλο για τον Κύπριο καταναλωτή. Μιλώντας με σκληρή γλώσσα σε σχετική της ανακοίνωση, η Ένωση Καταναλωτών αναφέρει: «Η Παγκύπρια Ένωση Καταναλωτών και Ποιότητας Ζωής (ΠΕΚΠΟΙΖΩ) καλεί την Επιτροπή Προστασίας Ανταγωνισμού (ΕΠΑ), καθώς και τον Υπουργό Εμπορίου και τις Υπηρεσίες του, να αναλάβουν τις τεράστιες ευθύνες που τους αναλογούν και να προστατεύσουν επί τέλους τον δύσμοιρο τον Κύπριο καταναλωτή. Καλεί την ΕΠΑ να αρθεί στο ύψος των περιστάσεων της οικονομικής κρίσης και των εξοντωτικών επιπτώσεων που επιφέρουν στους πολίτες-καταναλωτές και να ολοκληρώσει εδώ και τώρα εκείνη την ατέρμονη έρευνα της για το καρτέλ που ανενόχλητο για χρόνια λειτουργεί σε βάρος του ανταγωνισμού και να βγάλει απόφαση. Μια απόφαση η οποία να μην περιοριστεί μόνο στην επιβολή προστίμου, που έτσι και αλλιώς, δεν μπορεί να επιστραφεί στους καταναλωτές, αλλά να επέμβει αποφασιστικά, όπως γίνεται σε όλες τις χώρες της ΕΕ και να αλλάξει και να διαμορφώσει σωστά τα δεδομένα στην αγορά του γάλακτος και ευρύτερα των προϊόντων από γάλα». Αίτημα της ΠΕΚΠΟΙΖΩ είναι και η άμεση επιβολή πλαφόν στην τιμή του γάλακτος από τον Υπουργό Εμπορίου.

Πηγαίνοντας ένα βήμα παραπέρα, στην αντίδραση της η ΠΕΚΠΟΙΖΩ κάλεσε τους καταναλωτές να προχωρήσουν σε μποϊκοτάζ πάνω στο φρέσκο παστεριωμένο κυπριακό γάλα και πάνω σε όλα τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση η έκκληση για μποϊκοτάζ γίνεται «με πόνο ψυχής» αφού η στήριξη της ΠΕΚΠΟΙΖΩ στα κυπριακά προϊόντα είναι δεδομένη και διαχρονική. Ωστόσο όπως επισημαίνει είναι ο μόνος τρόπος πίεσης που απομένει στους καταναλωτές, ακόμα κι αν οι τελευταίοι δεν έχουν συνειδητοποιήσει την μεγάλη τους δύναμη.

Πια τσιγάρα, πια ποτά και πια ξενύχτια;
Η αύξηση στον φόρο κατανάλωσης προϊόντων καπνού και αλκοολούχων ποτών (πλην του κρασιού) είναι μια αύξηση που ναι μεν προσβάλλει την τσέπη του καταναλωτή, αντιμετωπίζεται δε αμφίσημα. Η αύξηση που ψηφίστηκε ήδη στα πρώτα «μνημονιακά» νομοσχέδια που εγκρίθηκαν από την Βουλή των Αντιπροσώπων  διαμορφώνεται ως εξής: πακέτο 20 τσιγάρων: αύξηση 20 σεντ, καπνός για στριφτά τσιγάρα: από 60 ευρώ το κιλό αυξάνεται στα 150 ευρώ, μπύρα: αύξηση στα 6 ευρώ τα 100 λίτρα (πχ. μπουκάλι μισού λίτρου: από 12 σεντ θα αυξηθεί στα 15 σεντ).

Σε ότι αφορά τον καπνό και τα τσιγάρα, πρόκειται για την δεύτερη υπέρογκη αύξηση που επιβάλλεται μέσα σε μία διετία. Στις αρχές του 2011 η φορολογία του καπνού για στριφτά τσιγάρα αυξήθηκε μετά από πρόταση του Υπουργείου Οικονομικών κατά 100%, από €30 το κιλό σε €60. Η επιπλέον αύξηση ξεπερνά το 100% για τον καπνό των στριφτών τσιγάρων, ενώ είναι πολύ μικρότερη για τα τσιγάρα που πωλούνται σε πακέτα. Αν και η εν λόγω αύξηση δημιουργεί μία αίσθηση αισιοδοξίας από το γεγονός ότι εν καιρώ κρίσης, δεν είναι λίγοι οι καπνιστές που ίσως προσπαθήσουν να διακόψουν το κάπνισμα προκειμένου να μην επιβαρυνθούν από τις μεγάλες αυξήσεις, γεννά ωστόσο και προβληματισμό αφού εγείρει μία σειρά από κινδύνους που πρέπει να λάβει κανείς υπόψη του.
Τέτοιοι κίνδυνοι είναι η αύξηση του λαθρεμπορίου και της παράνομης διακίνησης από τα κατεχόμενα, όπου η τιμή πώλησης του καπνού θα παραμένει αρκετά ελκυστική στους καπνιστές. Παράλληλα αυξάνεται η πιθανότητα να μειωθούν σημαντικά οι πωλήσεις καπνού σε τουρίστες, που σύμφωνα με στοιχεία που έχουν δημοσιευθεί στον κυπριακό τύπο, αγγίζουν μέχρι και τα 10 εκατομμύρια ευρώ ετησίως.

Η αλλαγή του Φ.Π.Α.
Από τη Δευτέρα 14 Ιανουαρίου,  σημειώνεται η αλλαγή του συντελεστή του Φόρου Προστιθέμενης Αξίας σε προϊόντα και υπηρεσίες στην χώρα, από  17% σε 18%, σύμφωνα με ανακοίνωση του Υπουργείου Οικονομικών. Η αύξηση μπορεί να ακούγεται ελάχιστη, αλλά στους καιρούς που διανύουμε και με δεδομένες τις υπάρχουσες δύσκολιες στην πραγματική οικονομία, δεν παύει να γίνεται αισθητή.

Η ανακοίνωση του Υπουργείου Οικονομικών, διευκρινίζει ότι η εν λόγω αύξηση «ΔΕΝ επηρεάζει τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που υπάγονται με βάση την νομοθεσία του ΦΠΑ στους μειωμένους συντελεστές ΦΠΑ, πέντε (5%) ή οκτώ τοις εκατόν (8%) ή στον μηδενικό συντελεστή ΦΠΑ». Μεταξύ των προϊόντων αυτών, σύμφωνα με την υπηρεσία Φ.Π.Α. της Κυπριακής Δημοκρατίας, ευτυχώς συγκαταλέγονται τα τρόφιμα, τα φάρμακα και τα εμβόλια, αλλά και οι μεταφορές με αστικό, υπεραστικό και αγροτικό ταξί και με τουριστικά, εκδρομικά και υπεραστικά λεωφορεία.

Οι μεταφορές ωστόσο δεν πρόκειται να μείνουν αλώβητες από το πλήγμα των αυξήσεων του Φ.Π.Α. καθώς όπως διευκρινίζει η υπηρεσία Φ.Π.Α., ο συντελεστής του 8% από τον οποίο επιβαρύνονται οι παραπάνω μεταφορές θα αλλάξει στις, αυξανόμενος στο 9%.

Και οι μισθοί... σε μείωση
Μπορεί όλες αυτές οι αυξήσεις κάποτε να φαίνονταν στα μάτια μας πολύ μικρές. Ωστόσο σήμερα, στις πρώτες λίγες μέρες του 2013, δεν μας φαίνονται καθόλου ανεπαίσθητες.  Καταρχήν δεν είναι οι πρώτες αυξήσεις που καλούμαστε να διαχειριστούμε, αφού αποτελούν την συνέχεια μίας σειράς αυξήσεων που επιβάλλονται με την αυγή της εποχής της κρίσης στην Κυπριακή Δημοκρατία. Ταυτόχρονα όμως για πολλούς από εμάς, για όσους εργάζονται στον δημόσιο και ευρύτερο δημόσιο τομέα, σημαίνουν αυξήσεις που άρχισαν να ισχύουν την ίδια στιγμή που ίσχυσε και η μείωση των απολαβών τους.

Οι μειώσεις των μισθών και των συντάξεων, που ψηφίσταν ταυτόχρονα με τις ρυθμίσεις για την αύξηση της τιμής των καυσίμων, του αλκοόλ, των τσιγάρων, αλλά και του συντελεστή Φ.Π.Α. και ισχύουν αναδρομικά για το 2012 διαμορφώθηκαν ως εξής: Για μισθό 1.001  – 1.500 ευρώ, μείωση κατά 6,50%, για 1.501 – 2.000 ευρώ, μείωση κατά  8,50%, για μισθό 2.001 – 3.000 ευρώ, μείωση κατά 9,50%, για 3.001 – 4.000 ευρώ, μείωση κατά 11,50%.

Ταυτόχρονα με τα παραπάνω αποφασίστηκε η περαιτέρω μείωση μισθών και συνταξεων κατά 3% από 1η Ιανουαρίου.  Πως λοιπόν, τουλάχιστον για τους ανθρώπους που πλήττονται από τις μειώσεις των απολαβών τους, οι αυξήσεις να μην φαντάζουν εξοντωτικές; Και πως να μην φαντάζουν εξίσου εξοντωτικές και για την υπόλοιπη πραγματική οικονομία που βλέπει μία μεγάλη μερίδα των καταναλωτών να χάνει σιγά σιγά την αγοραστική της δύναμη;

Η πιο δύσκολη ίσως διαπίστωση για όλους, είναι πως βρισκόμαστε μόνο στην αρχή των αλλαγών, των αυξήσεων και των μειώσεων. Βρισκόμαστε στην αρχή της «επιχείρησης διάσωσης» της κυπριακής οικονομίας. Κι όπως σε κάθε επιχείρηση διάσωσης έτσι και σ’ αυτήν, υπάρχει ο κίνδυνος να μην σωθούν τα πάντα, να μην σωθούν όλοι. Ας ελπίσουμε ότι στον απολογισμό της διάσωσης, στην περίπτωση της Κύπρου, τα θύματα, θα είναι μηδενικά.

Η πιο σκληρή «αύξηση»
Τον περασμένο μήνα σημειώθηκε μία ακόμη αύξηση, στην Κύπρο. Αυτή η αύξηση είναι πολύ πιο δραστική στο αδυνάτισμα της τσέπης μας. Για την ακρίβεια την αδειάζει τελείως και καθόλου σταδιακά. Ο λόγος για την κατακόρυφη αύξηση της ανεργίας που σημειώθηκε τον μήνα Δεκέμβριο στην χώρα. Ανάμεσα μας πλέον ζουν 41.000 άνεργοι.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε η Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου, ο αριθμός των εγγεγραμμένων ανέργων ανήλθε στα 41.625 άτομα, σε σχέση με 39.522 τον προηγούμενο μήνα και 32.895 το Δεκέμβριο του 2011. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο αριθμό ανέργων στην Κύπρο από τότε που υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία.
Όπως αναλύεται στα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας, η αύξηση αποδίδεται κυρίως στους τομείς του εμπορίου (αύξηση 1.960 ανέργων), των δραστηριοτήτων υπηρεσιών παροχής καταλύματος και υπηρεσιών εστίασης (αύξηση 1.506), των κατασκευών (αύξηση 1.440), της μεταποίησης (αύξηση 755), της δημόσιας διοίκησης (αύξηση 519), καθώς επίσης και στους νεοεισερχόμενους στην αγορά εργασίας όπου σημειώθηκε αύξηση 674 ανέργων.

Κατά επαγγελματική κατηγορία, οι περισσότεροι άνεργοι συγκεντρώνονται στην κατηγορία των καθαριστών, κλητήρων και ανειδίκευτων εργατών που ανέρχονται στους 9.649, ενώ επίσης, μεγάλος είναι ο αριθμός των ανέργων στην κατηγορία υπαλλήλων υπηρεσιών και πωλητών με 8.259, στους γραφείς – δακτυλογράφους και ταμίες με 6.511 άνεργους και στους τεχνίτες παραγωγής με 5.806 άνεργους.

Οι νεοεισερχόμενοι άνεργοι το Δεκέμβριο του 2012 ανήλθαν στα 3.589 πρόσωπα. Η ανεργία παρατηρείται σε μεγαλύτερο βαθμό στις ηλικίες 30-39 με 9.874 ανέργους, ενώ ακολουθούν οι ηλικίες 50-59 με 8.692 άνεργους και 40-49 με 8.527 άνεργους.

Της Λίας Παπαϊωάννου

5% των παιδιών της Κύπρου δηλώνουν ότι βιώνουν και τα 5 συμπτώματα της παθολογικής χρήσης του διαδικτύου σε ευρωπαϊκή έρευνα, ενώ άλλη έρευνα παρουσιάζει εθισμένο το 16% των Κύπριων εφήβων. Οι ειδικοί χαρακτηρίζουν τον εθισμό αυτό ισοδύναμο με αυτόν στο αλκοόλ και τα ναρκωτικά. Και ξεκινά μέσα από τα παιδικά δωμάτια…

Η τεχνολογία άλλαξε την καθημερινότητά μας και μάλιστα ραγδαία. Πριν από λίγα χρόνια τα κινητά τηλέφωνα είχαν το μέγεθος των παλιών, κλασσικών, παιδικών walky talky, ενώ λέξεις όπως tablet, social network, search engines κ.ά. ήταν άγνωστες για το λεξιλόγιό μας. Αρεσκόμαστε να λέμε ότι όταν εμείς ήμαστε παιδιά, η παιδική ηλικία ήταν πραγματική. Μάλλον κάτι τέτοιο θα έλεγε η προηγούμενη γενιά για τη δική της παιδική ηλικία. Ίσως και η γενιά που μεγαλώνει τώρα για την επόμενη. Το δεδομένο είναι ένα: Η παιδική ηλικία πάντα θα είναι παιδική ηλικία, αλλά σε πολύ διαφορετικές συνθήκες ζωής και ύπαρξης από την προηγούμενη.

Τα παιδιά πλέον έχουν σχεδόν όλα πρόσβαση σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Μαζί με αυτούς έχουν και πρόσβαση στο Internet. Και συχνά έχουν γονείς που έχουν μικρή σχέση με την τεχνολογία και άρα περιορισμένη δυνατότητα ελέγχου και προφύλαξης των παιδιών τους, όταν είναι online. Κι αυτός ο συνδυασμός μπορεί να μεταφραστεί στο παιδικό μυαλό ως η πλήρης ασυδοσία σε ό,τι αφορά στην ηλεκτρονική του «υπόσταση». Κι αφήνει τον κίνδυνο να μπει από το «παράθυρο» της οθόνης.

e- Εθισμός
Ο εθισμός στο διαδίκτυο είναι μια σχετικά νέα μορφή εθισμού, όπως είναι αναμενόμενο άλλωστε. Αν και ακόμα δεν αποτελεί κλινική οντότητα, αφού ως νέος εθισμός βρίσκεται υπό συνεχή μελέτη και αξιολόγηση, εντούτοις αναγνωρίζεται από την ψυχιατρική κοινότητα ως ξεχωριστή ψυχοσωματική διαταραχή και χρήζει και ξεχωριστής θεραπείας. Πρώτος την ανέφερε ως διαταραχή ο ψυχίατρος Ivan Goldberg, το 1995 και μπορεί να οριστεί ως η παθολογική χρήση του Internet που παρεμβαίνει στις λειτουργίες της καθημερινής ζωής.

Αν και φυσικά μετρά πολλούς ενήλικους πάσχοντες, ο e – εθισμός βάζει με ολοένα και αυξανόμενες τάσεις στο στόχαστρό του τα παιδιά και τους εφήβους. Το ευρωπαϊκό δίκτυο EU Kids Online δημοσίευσε πρόσφατα μια έρευνα, που αφορά την κατάχρηση του διαδικτύου από παιδιά σε 25 χώρες της Ευρώπης. Μεταξύ των χωρών αυτών ήταν και η Κύπρος. Και η πρωτιά που πήρε ήταν αν μη τι άλλο ανησυχητική. Ήταν η μόνη που ξεπερνούσε κατά πολύ το μέσο όρο των 25 κρατών, σχετικά με το πόσα παιδιά βιώνουν και τα 5 συμπτώματα του εθισμού, που εξετάστηκαν στην έρευνα.

Στην Κύπρο λοιπόν του 2012 το 5% των παιδιών, ηλικίας 11 – 16 ετών, που συμμετείχαν στην ευρωπαϊκή έρευνα δήλωσε πως:
Προσπάθησε ανεπιτυχώς να μειώσει το χρόνο που περνά στο διαδίκτυο, έχει περάσει λιγότερο χρόνο απ’ όσο όφειλε βλέποντας την οικογένεια ή τους φίλους του ή κάνοντας τα μαθήματά του προκειμένου να είναι στο internet, έχει πιάσει τον εαυτό του να σερφάρει ακόμα κι όταν το περιεχόμενο των σελίδων δεν το ενδιαφέρει, έχει ενοχληθεί αν δεν μπορεί να μπει στο διαδίκτυο και έχει χάσει γεύματα ή και τον ύπνο του για να είναι online. Και το σημαντικότερο. Έχει νιώσει τα πέντε παραπάνω συμπτώματα μαζί. Το 5% των παιδιών που ερωτήθηκαν στην έρευνα, έχει βιώσει στο πετσί του τον e – εθισμό. Στην υπόλοιποι Ευρώπη τα ποσοστά κυμαίνονται από 0% – 2%

Σε ό,τι αφορά στο υπόλοιπο δείγμα, το 34% των Κυπρίων συμμετεχόντων έχει βιώσει από 1 – 4 από τα παραπάνω και, ευτυχώς, λίγο παραπάνω από τα μισά παιδιά (60%) δεν έχει βιώσει κανένα.

Η εφηβεία και ο κίνδυνος του ηλεκτρονικού τζόγου
Μεταξύ των συμπερασμάτων της έρευνας του EU Kinds Online, που κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την Κύπρο, είναι πως όσο μεγαλύτερο και κοινωνικά ευάλωτο είναι ένα παιδί, τόσο πιο πολύ κινδυνεύει. Στο συμπέρασμα αυτό αξίζει να προσθέσουμε και τα ευρήματα μίας ακόμη έρευνας που διεξήχθη στα Γυμνάσια και τα Λύκεια των Λατσιών τον Οκτώβριο του 2011, μεταξύ 884 μαθητών ηλικίας 12 -18 ετών. Η έρευνα προέκυψε από τη συνεργασία του Δήμου Λατσιών-Δημοτικό Συμβούλιο Νεολαίας, με την Ελληνική Εταιρεία Μελέτης της Διαταραχής Εθισμού στο Διαδίκτυο.

Τα στατιστικά στοιχεία
Το ποσοστό εθισμού που προέκυψε, μετά από επιστημονική αξιολόγηση με τα κατάλληλα εργαλεία, επί των χρηστών του διαδικτύου αγγίζει το αρκετά υψηλό ποσοστό του 16%, χωρίς να υπάρχει σημαντική διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα των χρηστών. Διαφορά και δη ανησυχητική παρουσιάζουν ωστόσο οι διαδικτυακές δραστηριότητες των εθισμένων εφήβων, ανάλογα με το φύλο. Αυτές είναι η διαδικτυακή επικοινωνία για τα κορίτσια (ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης, e-mail, chatrooms) και τα διαδικτυακά παιχνίδια για τα αγόρια.

Αντίστοιχη έρευνα της Μονάδας Εφηβικής Υγείας της Β΄ Παιδιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, για τους Κύπριους έφηβους, ανέδειξε το εντυπωσιακό ποσοστό του 35% που ασχολείται καθημερινά με τον ηλεκτρονικό τζόγο… με τα λεφτά των γονιών του.

Η «μετάφρασή» τους
Ζούμε σε μια χώρα που τουλάχιστον στο θέμα του τζόγου έχει υπαρκτό πρόβλημα εθισμού.  Είναι υπαρκτό όπως φαίνεται από τις αιτήσεις ενηλίκων που γίνονται κάθε χρόνο στα προγράμματα απεξάρτησης από τη συγκεκριμένη μορφή εθισμού. Κι ενώ το 2010 έφταναν μόλις τις 70, το 2011 τριπλασιάστηκαν  με  τις ανοδικές τάσεις τους όμως να μην εξαλείφονται, αλλά να παραμένουν έντονες και σαφείς.

Όταν λοιπόν το 35% των εφήβων μας μπαίνουν ανεξέλεγκτα και τζογάρουν ηλεκτρονικά με την ευκολία του διαδικτύου, δεν είναι παράλογο να αναρωτιόμαστε πώς θα είναι η εικόνα της ενήλικης κοινωνίας σε 5 χρόνια από τώρα. Όχι σε 20, ούτε σε 30, αλλά μόλις σε 5 χρόνια, όταν οι έφηβοί μας ενηλικιωθούν. Σε συνάρτηση δε με το γεγονός ότι τουλάχιστον το 34% των παιδιών της χώρας βιώνουν από 1 – 4 συμπτώματα του εθισμού στο internet κάνει την εικόνα ακόμα πιο ζοφερή, ενώ ανάγει τη δράση και την ενημέρωση σε απόλυτη αναγκαιότητα.

Τι σπρώχνει τα παιδιά στον e – εθισμό
Σύμφωνα με την ψυχολογική προσέγγιση των Mehroof & Griffiths  (2010), είναι τα ψυχολογικά και κοινωνικά ευάλωτα παιδιά που πέφτουν στην παγίδα του e – εθισμού. Μέσα από το διαδίκτυο και την κοινωνική δικτύωση που προσφέρει, αντλούν ικανοποίηση αφού αποκτούν μια περσόνα που από την ασφάλεια της ηλεκτρονικής απόστασης μπορεί να νιώσει περισσότερο αποδεκτή και να αλληλεπιδράσει περισσότερο,  έστω και εικονικά. Ωστόσο η θεωρία αυτή δεν καθιστά ξεκάθαρο το κατά πόσον οι ψυχολογικοί παράγοντες είναι αιτία ή απόρροια της παθολογικής κρίσης του internet.

Παράλληλα, υπάρχει και η θεώρηση που ξεκινά από τη θετική στάση ότι η διευρυμένη χρήση του διαδικτύου είναι κάτι καλό.
Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, τα παιδιά που προέρχονται από οικογένειες υψηλότερου μορφωτικού επιπέδου μπορούν και καταφέρνουν να είναι πιο εξοικειωμένα με τις νέες τεχνολογίες, πιο ανεξάρτητα και γι’ αυτό χρησιμοποιούν περισσότερο το διαδίκτυο. Ωστόσο αυτό που δε συζητούν οι οπαδοί της δεύτερης αυτής θεωρίας είναι πως το αν και τα παιδιά αυτά μπορούν να καταφέρουν περισσότερα μέσω του διαδικτύου, εντούτοις αντιμετωπίζουν και πολλούς περισσότερους κινδύνους στο Internet. Ένας από αυτούς τους κινδύνους είναι και ο εθισμός στο διαδίκτυο με όλες τις αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής τους.

Αντιμετώπιση
Φυσικά δεν μπορούμε να παραγνωρίσουμε τα θετικά της τεχνολογίας για τα παιδιά μας. Δε θα μπορούσαμε άλλωστε, καθώς είτε το θέλουμε, είτε όχι, η σύγχρονη τεχνολογία, το internet, η ευκολία της διαδικτυακής ζωή είναι μέρος μιας νέας παιδικής πραγματικότητας. Μίας πραγματικότητας που δε θα χρειαστεί ποτέ να ανοίξει εγκυκλοπαίδεια, ούτε να περιμένει να φύγουν οι γονείς από το σπίτι, για να πάρει τηλέφωνο από το σταθερό του σπιτιού, να πει τα νέα του με τους συμμαθητές του.
Καλώς ή κακώς τα πράγματα λοιπόν άλλαξαν. Αυτό που δεν άλλαξε είναι ότι η προστασία των παιδιών είναι ευθύνη των γονιών και της κοινωνίας.  Η πρόληψη στον τομέα του νεόκοπου εθισμού στο διαδίκτυο έχει μεγάλη σημασία. Και ξεκινά από την ενημέρωση των ενηλίκων.

Η ενημέρωση των γονέων πάνω στους κινδύνους ,αλλά και τις δυνατότητες που μπορεί να παρέχει στα παιδιά τους (και στους ίδιους) το διαδίκτυο είναι απαραίτητη, προκειμένου οι τελευταίοι να μπορέσουν να ασκήσουν το ρόλο τους ως ελεγκτικοί παράγοντες σωστά και με μέτρο. Ταυτόχρονα είναι σημαντική και η ψυχολογική υποστήριξη των ευάλωτων κοινωνικά παιδιών, ιδιαίτερα στην ηλικία της εφηβείας, καθώς αυτά βρίσκονται στην ομάδα «υψηλού κινδύνου». Και αυτή η υποστήριξη πρέπει να υπάρχει τόσο μέσω του σχολείου, όσο και μέσω του οικογενειακού περιβάλλοντος.

Ίσως όμως το πιο σημαντικό στοιχείο στο πεδίο της πρόληψης είναι η ενημέρωση των παιδιών για την ασφαλή περιήγηση στο διαδίκτυο, προκειμένου να αναγνωρίζουν τους κινδύνους, όταν αυτοί παρουσιάζονται. Η εκπαίδευση των παιδιών για τον ηλεκτρονικό κόσμο του σήμερα και του αύριο πρέπει να γίνεται μέσα από τις δομές της εκπαίδευσης και από καμπάνιες με σύγχρονα μέσα, που θα τους τραβήξουν το ενδιαφέρον.

Χρειάζεται λοιπόν συλλογική αντιμετώπιση του προβλήματος, μέσα από πρωτοβουλίες της πολιτείας και του εκπαιδευτικού συστήματος, για να ενημερωθούν τα παιδιά και χρειάζεται παράλληλα και μεγάλη θέληση και ενδιαφέρον από πλευράς των γονέων, προκειμένου να αναγνωριστεί ή να αντιμετωπιστεί, αλλά και προκειμένου να προληφθεί το πρόβλημα.
Ακόμα κι αν είναι κάτι καινούργιο, κάτι όχι πλήρως διερευνημένο, δεν είναι σίγουρα κάτι μακρινό, όπως αποδεικνύουν οι έρευνες. Όπως δεν είναι μακρινή μια κοινωνία ενηλίκων, που θα παρακολουθούν τη ζωή τους να κυλάει σε pixel, μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή. Έχει έρθει η ώρα να κάνουμε Log in, όχι στο Pc, αλλά στο πρόβλημα…

Τα σημάδια εθισμού στο Internet
Σύμφωνα με την ειδικευμένη Μονάδα Ψυχικής Υγείας Εφήβων του νοσοκομείου «Παίδων Αγλαΐα Κυριακού» στην Ελλάδα, τα συμπτώματα εθισμού στο διαδίκτυο είναι συνηθέστερα τα εξής:
Ψυχολογικά:

• Αίσθηση ευφορίας όση ώρα βρίσκονται στο Διαδίκτυο.
• Είναι ανίκανοι να σταματήσουν τη δραστηριότητα.
• Αποζητούν όλο και περισσότερο χρόνο στο internet.
• Παραμελούν οικογένεια και φίλους.
• Νιώθουν κενοί, θλιμμένοι και οξύθυμοι, όταν δε βρίσκονται στο internet
• Λένε ψέματα στην οικογένεια και τους φίλους τους για τις δραστηριότητές τους. Αντιμετωπίζουν προβλήματα με τη δουλειά και το σχολείο.
 Σωματικά:
 • Διατροφικές διαταραχές.
• Διαταραχές του ύπνου και αλλαγή των συνηθειών ύπνου.
• Μυοσκελετικές παθήσεις (π.χ. σκολίωση).
• Μειωμένη αθλητική δραστηριότητα.
• Ξηρά μάτια - μυωπία
• Ημικρανίες
• Παραμέληση προσωπικής υγιεινής.

Οι ειδικοί της Μονάδας συνιστούν σε γονείς και δασκάλους, όταν εντοπιστεί περισσότερα από ένα από αυτά τα συμπτώματα, να βρίσκονται σε εγρήγορση, γιατί μπορεί το παιδί να είναι στα πρόθυρα του εθισμού στο Internet. Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω είναι η σχολική αποτυχία, οι διαταραχές ύπνου, κατάθλιψη, μειωμένη αυτοεκτίμηση, διαταραχή των διαπροσωπικών σχέσεων με τους φίλους και την οικογένεια, μοναξιά, μειωμένη φυσική δραστηριότητα, χαμηλή ποιότητα ζωής.


Της Λίας Παπαϊωάννου

Την περασμένη χρονιά, ο Ευρωπαϊκός Χάρτης για τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων και διαφυλικών ατόμων κατέτασσε την Κύπρο στην «κόκκινη ζώνη», σε ό,τι αφορά στα δικαιώματα της ΛΟΑΤ κοινότητας. Ήταν η μόνη χώρα μέλος της Ε.Ε. στη ζώνη, όπου σημειώνεται σοβαρή παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Σίγουρα υπήρξε βελτίωση. Αρκεί και μόνο να σκεφτεί κανείς ότι η (ανδρική μόνο) ομοφυλοφιλία ήταν παράνομη πράξη μέχρι το 1998.  Άρα έγιναν βήματα προόδου κι αυτό είναι κάτι. Βέβαια οι νομοθετικές παραλείψεις καλά κρατούν, αφού στα άρθρα του Νόμου για τα εγκλήματα μίσους ή για το λεκτικό μίσος δεν περιλαμβάνεται καμία αναφορά στους ομοφυλόφιλους και διαφυλικούς, με αποτέλεσμα τα θύματα σωματικής ή λεκτικής βίας, με μόνη αιτία το σεξουαλικό τους προσανατολισμό, να δυσκολεύονται να διεκδικήσουν το δίκιο τους.

Όμως, η Κύπρος, για τα Ευρωπαϊκά Δεδομένα, ήταν το 2011 η μόνη χώρα της Ε.Ε. που κατατασσόταν στην «κόκκινη ζώνη» των σοβαρών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σε ό,τι αφορά στα δικαιώματα των gay και διαφυλικών. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει ακόμα να γίνουν πολλά, για να συμβαδίσει νομοθετικά με τις χώρες της Ευρωπαϊκής Δύσης.

Σύμφωνα με την ILGA – Europe, την Ευρωπαϊκή δομή για την ισότητα των ΛΟΑΤ (Λεσβίες, Ομοφυλόφιλοι, Αμφιφυλόφιλοι και Trans Gender) ατόμων, που συνέταξε τον Ευρωπαϊκό Χάρτη που κατατάσσει στην «κόκκινη ζώνη» την Κύπρο, η θέση αυτή έρχεται ως αποτέλεσμα αφενός της παράλειψης εκ μέρους της κυπριακής νομοθεσίας να συμπεριλάβει οποιαδήποτε αναφορά στο σεξουαλικό προσανατολισμό ή την ταυτότητα του φύλου στα μέτρα κατά των διακρίσεων. Αφετέρου οφείλεται στην έλλειψη οποιασδήποτε αναγνώρισης της συμβίωσης μεταξύ ατόμων του ιδίου φύλου και στην άνιση ηλικία συναίνεσης για σεξουαλικές σχέσεις μεταξύ ετερόφυλων και ομόφυλων ζευγαριών (απαλείφθηκε το 2002), όπως επίσης και στο γεγονός ότι στην Κύπρο δεν έχει διοργανωθεί ποτέ Φεστιβάλ Ομοφυλοφιλικής Υπερηφάνειας (gay pride).


Καταγγελίες, βία και ζητήματα που «καίνε»
«Στη χώρα μας δεν υπάρχει νομοθεσία που να ποινικοποιεί την ομοφοβία, τον ομοφοβικό λόγο ή το ομοφοβικό κίνητρο ενός εγκλήματος. Συνεπώς, ο ομοφοβικός λόγος και τα ομοφοβικά αδικήματα δε διακρίνονται από τα υπόλοιπα αδικήματα του κοινού ποινικού δικαίου και δεν καταγράφονται ως τέτοια. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους τα περισσότερα ΛΟΑΤ άτομα κρύβουν το σεξουαλικό τους προσανατολισμό και δε διεκδικούν τα δικαιώματά τους». Αυτά αναφέρει έκθεση του Γραφείου της Επιτρόπου Διοικήσεως που συντάχθηκε το 2010, φανερώνοντας πως οι υπαρκτές καταγγελίες για σωματική ή ψυχολογική βία είναι ίσως μόνο η κορυφή του παγόβουνου, αφού οι περισσότεροι δεν προβαίνουν καν σε καταγγελία, γνωρίζοντας τις ελλείψεις του νόμου.

Ίσως γι’ αυτό στην έρευνα με τίτλο «Χαρτογράφηση των εμπειριών και αναγκών της ΛΟΑ κοινότητας Κύπρου» διαπιστώθηκαν υψηλά ποσοστά ψυχολογικής βίας και κακοποίησης, που συνήθως παίρνουν τη μορφή κακόβουλου κουτσομπολιού και προσβλητικών σχολίων από άγνωστους (π.χ. στο δρόμο, σε καφετέριες ή σε μπαρ), καθώς επίσης και από γνωστούς και φίλους (π.χ. σε κοινωνικές ομάδες ή το χώρο εργασίας), παρά το γεγονός ότι οι καταγγελίες που γίνονται είναι ελάχιστες. Καταγράφηκαν επίσης περιστατικά παρενόχλησης και απειλές μέσω διαδικτύου, αλλά και σοβαρές περιπτώσεις σωματικής βίας, κυρίως σε άνδρες ομοφυλόφιλους. 

Δεν είναι όμως μόνο η κατοχύρωσή τους απέναντι στην ψυχολογική, λεκτική και σωματική βία, το δικαίωμα δηλαδή στην ασφάλεια, που απασχολεί στη σημερινή εποχή τη ΛΟΑΤ κοινότητα της Κύπρου.  Είναι και η ισότιμη αντιμετώπισή τους ως Κυπρίων πολιτών, η «μάχη» ενάντια στις διακρίσεις. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην ίδια έρευνα, το 83% των ερωτηθέντων απάντησε ότι έχει βιώσει προβλήματα στη λήψη υπηρεσιών, λόγω του σεξουαλικού του προσανατολισμού.

Το ζήτημα της αναγνώρισης της συμβίωσης μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου βρίσκεται επίσης υψηλά στην ατζέντα των διεκδικήσεων των ακτιβιστικών ομάδων, για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων και διαφυλικών ατόμων. Είναι ζήτημα το οποίο βρίσκεται ψηλά και στην επικαιρότητα, αφού ένα κύμα νομιμοποιήσεων των gay γάμων απλώνεται το τελευταίο διάστημα στο δυτικό κόσμο και η νομική κατοχύρωση των ζευγαριών του ίδιου φύλου γίνεται πλέον απαίτηση στα χείλη της ΛΟΑΤ κοινότητας.

Τα παράπονα που καλείται να εξετάσει η Επίτροπος Διοικήσεως, σε σχέση με αιτήματα για αναγνώριση συμφώνου συμβιώσεως ή και γάμου μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου, ολοένα και πληθαίνουν, ενώ το ζήτημα έχει μπει και στην πολιτική ατζέντα των υποψηφίων για την Προεδρία στις εκλογές του 2013. Δεν είναι μικρό το κομμάτι του πολιτικού κόσμου που έχει εκφραστεί θετικά για την κατοχύρωση του συμφώνου συμβίωσης. Όμως αν είναι η κοινωνία τελικά αυτή που θα υπαγορεύσει τι θα γίνει με το ζήτημα των gay γάμων στη χώρα, τότε η ΛΟΑΤ κοινότητα δεν έχει να ελπίζει μεγάλη αλλαγή στο ζήτημα, αφού έρευνα έχει αναδείξει ότι το 75% των Κυπρίων δεν εγκρίνουν τον ομοφυλοφιλικό γάμο.

Έλλειψη αποδοχής στην κυπριακή κοινωνία
Τι συμβαίνει όμως γενικά, εκτός νομοθετικών προβλημάτων και ελλείψεων, στο χώρο της κοινωνικής πραγματικότητας; Πόσο αποδεχόμαστε την ομοφυλοφιλία και πόσο μας ενοχλεί; Τα ευρήματα των διαφόρων μελετών, που έχουν διεξαχθεί από το γραφείο της Επιτρόπου Διοικήσεως, δεν είναι ενθαρρυντικά για τα δικαιώματα της ΛΟΑΤ κοινότητας της Κύπρου.

Μελέτη, που συγκέντρωσε τα δεδομένα από έρευνες που διεξήχθησαν από το 2001 – 2006, έδειξε κάτι αρκετά ανησυχητικό. Η αρνητική άποψη της κοινωνίας αντί να μειώνεται, ακολουθώντας την ανάλογη εξέλιξη  που σημειώνεται σε χώρες της Ευρώπης, αυξάνεται. Συγκεκριμένα, ενώ το 2001 το ποσοστό που θεωρούσε την ομοφυλοφιλία πάντα ή ως επί το πλείστον λάθος ήταν 67% του συνόλου των ερωτηθέντων. Το 2006, το ποσοστό αυτό ανήλθε στο 80%. Παράλληλα, η ίδια μελέτη ανέδειξε ευρήματα που φανερώνουν τη μη αποδοχή των ΛΟΑΤ ατόμων από την κοινωνία σε θέσεις όπως αυτή του δασκάλου των παιδιών  (σίγουρα θα είχε πρόβλημα το 61%, μάλλον θα είχε το 25%), αλλά και του baby sitter (σίγουρα πρόβλημα θα είχε το 70%, μάλλον το 23%).

Εντύπωση προκαλούν τα ευρήματα σχετικά με το πώς θα αντιμετώπιζαν οι ερωτηθέντες το ενδεχόμενο το παιδί τους να είναι ομοφυλόφιλο. Το 69% των Κυπρίων γονιών θα προσπαθούσαν να αλλάξουν την κατάσταση του ομοφυλόφιλου παιδιού τους, σαν να ήταν κάτι αναστρέψιμο. Τέλος, το 31% δεν αναγνωρίζει ισότητα στα δικαιώματα μεταξύ ετεροφυλόφιλων και ομοφυλόφιλων ζευγαριών.
Εξάλλου, μια εκπομπή μόνο να παρακολουθήσει κανείς στην κυπριακή τηλεόραση, που να αφορά στα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων, θα ακούσει εκφράσεις όπως «ασθένεια», «ανωμαλία» και άλλους αρνητικούς χαρακτηρισμούς, που σε ό,τι αφορά τουλάχιστον στις επίσημες λίστες των ψυχικών και σωματικών νοσημάτων έχουν διαγραφεί εδώ και μια εικοσαετία τουλάχιστον. Τη δημόσια χρήση εκφράσεων που προωθούν την ομοφοβία έχει καταγγείλει και το ΑΚΟΚ (Απελευθερωτικό Κίνημα Ομοφυλοφίλων Κύπρου), συγκεκριμενοποιώντας το ζήτημα σε εκφράσεις του πολιτικού κόσμου, αλλά και της εκκλησίας.

Μήπως όλα τα παραπάνω μαρτυρούν την ύπαρξη της ομοφοβίας στους κόλπους της κοινωνίας μας; Η ομοφοβία κάνει έντονα την παρουσία της ήδη από το σχολικό περιβάλλον της Κύπρου. Ο εκφοβισμός μαθητών, στη βάση του σεξουαλικού προσανατολισμού ή και της έκφρασης του κοινωνικού φύλου, είναι συχνό φαινόμενο στα σχολεία μας, που εκφράζεται στο λόγο, στις αντιλήψεις και τη συμπεριφορά μαθητών και εκπαιδευτικών, όπως φάνηκε στα ευρήματα της πιλοτικής έρευνας που ανακοινώθηκαν στο πλαίσιο της εκστρατείας «Ασπίδα κατά της Ομοφοβίας στην Εκπαίδευση», που διοργάνωσαν οι εκπαιδευτές του Οργανισμού Νεολαίας Κύπρου.
Η εκστρατεία αυτή, όπως και οι εκθέσεις της Επιτρόπου διοικήσεως καταλήγουν από διαφορετική θεματική στο ίδιο συμπέρασμα. Η κατοχύρωση της προστασίας των ΛΟΑΤ ατόμων από την ψυχολογική και σωματική βία, από τη ρητορική του μίσους και την (λόγω της απουσίας κατοχύρωσης) έμμεση έγκριση τέτοιων συμπεριφορών, είναι αναγκαία και ίσως επείγουσα, ανεξάρτητα με τις προσωπικές απόψεις του καθενός για την ομοφυλοφιλία.

Να αντιμετωπίσουμε τον εαυτό μας
Δεν είναι ζήτημα έγκρισης ή μη της σεξουαλικής ταυτότητας κάποιου άλλου. Είναι ζήτημα κυρίως κοινωνικής ανεκτικότητας. Και ως τέτοιο οφείλει να αντιμετωπιστεί. Εκτός λοιπόν των νομικών και νομοθετικών διεργασιών που χρειάζονται για την αντιμετώπιση των διακρίσεων, χρειάζεται και η δική μας συμβολή για την απάλειψη του εκφοβισμού, των διακρίσεων, της ομοφοβίας.

Και το πρώτο βήμα για να καταφέρουμε η κοινωνία μας να γίνει λίγο περισσότερο ανεκτική, για τον οποιονδήποτε συνάνθρωπό μας, είναι να αντιμετωπίσουμε τα άβολα αισθήματα που πιθανώς μας δημιουργεί κατά πρόσωπο. Από τη μια, σαν άτομα ο καθένας μας κι από την άλλη, ως σύνολο πολιτών. Η διάκριση είναι εύκολος σύμμαχος και δυνατός εχθρός. Για να την καταπολεμήσουμε, σε όποιο επίπεδο και ανεξάρτητα με την κοινωνική ομάδα την οποία αφορά, χρειάζεται η αναγνώριση των προβλημάτων και η ψυχραιμία στην εξεύρεση λύσεων.



Τα αρχικά ΛΟΑΤ!
Μέχρι τη σεξουαλική επανάσταση της δεκαετίας του '60 δεν υπήρχε συγκεκριμένη ονομασία που να περιγράφει τα άτομα που ανήκουν σε ομάδες εκτός των ετεροφυλόφιλων, εκτός φυσικά από τους υβριστικούς χαρακτηρισμούς που η ετεροφυλοφιλική κοινωνία τούς απέδιδε. Ο χαρακτηρισμός αυτών των ατόμων ως τρίτο φύλο σταμάτησε να χρησιμοποιείται μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Με την έλευση της σεξουαλική επανάστασης και αφού οι άνθρωποι άρχιζαν να οργανώνονται για τα σεξουαλικά τους δικαιώματα, χρειαζόντουσαν μια θετικού ύφους ονομασία.

Η πρώτη ονομασία που χρησιμοποιήθηκε «ομοφυλόφιλος» θεωρήθηκε ότι μεταφέρει αρνητικό υπαινιγμό και για αυτό το λόγο συνήθως στη θέση του χρησιμοποιείται η λέξη «gay», λέξη που στην κυριολεξία σημαίνει «χαρωπός» στην αγγλική γλώσσα. Όταν οι λεσβίες δημιούργησαν τη δική τους αποκλειστική σεξουαλική ταυτότητα, οι όροι ομοφυλόφιλος και λεσβία γίνανε πιο συνηθισμένοι.

Τα βήματά του ακολούθησαν γρήγορα οι Αμφισεξουαλικοί και οι Transgender (τρανσεξουαλικοί), ζητώντας αναγνώριση ως νόμιμη κατηγορία μέσα στην ευρύτερη κοινότητα. Ωστόσο, στις αρχές της δεκαετίας του '80 υπήρξε μια αλλαγή στη λεσβιακή και ομοφυλοφιλική αντίληψη και δεν αποδεχόντουσαν τους τρανσεξουαλικούς και αμφισεξουαλικούς ανθρώπους. Αυτό βασίστηκε στη θεώρηση ότι οι τρανσεξουαλικοί άνθρωποι ήταν υπερβολικά «κλισέ» και ότι οι αμφισεξουαλικοί ήταν ομοφυλόφιλοι άντρες και λεσβίες που δε θέλανε να αποδεχτούν τη σεξουαλικότητά τους.

Προς το τέλος των  '90 έγινε τελικά αποδεκτό το να αναφέρονται στα Λεσβιακά, Ομοφυλόφιλα, Αμφισεξουαλικά και Trangender άτομα, με ισότητα μέσα στην ίδια τους την κοινότητα.


Σημαντικές στιγμές των εκδηλώσεων περηφάνιας (PRIDE)
1969:  Η έμπνευση για τις παρελάσεις υπερηφάνειας (Pride Parade) του ΛΟΑΤ κινήματος, ξεκινά την χρονιά αυτή. Οι συχνές επιδρομές αστυνομικών στα gay bar της περιοχής του Greenwich Village της Νέας Υόρκης, καταλήγουν στην σύλληψη πολλών θαμώνων του gay bar Stonewall και το ομοφυλοφιλικό κίνημα απαντά με αυθόρμητες και βίαιες διαδηλώσεις.

1970: Ένα χρόνο μετά τις διαδηλώσεις, στον ίδιο δρόμο που ξεκίνησαν οι δυναμικές αντιδράσεις στις συνεχείς διώξεις τους, την οδό Christopher του Greenwich Village,  λαμβάνει χώρα η πρώτη παρέλαση υπερηφάνειας. Η παρέλαση είχε την μορφή που γνωρίζουμε ως σήμερα, όμως όχι τον τίτλο PRIDE, αφού είχε ονομαστεί Christopher Street Federation Day March!

1978: Η παρέλαση έχει διαδοθεί σε πολλές πολιτείες. Στο San Francisco, κάνει την εμφάνιση της η πρώτη σημαία με τα χρώματα του ουράνιου τόξου, που από τότε γίνεται το σύμβολο της ΛΟΑΤ κοινότητας.  Η σημαία, γνωστή ως Rainbow Flag αρχικά είχε 8 χρώματα περιλαμβάνοντας ενώ το σχέδιο που έχει επιβιώσει ως τις μέρες μας έχει 6 χρώματα.

1992: Η παρέλαση υπερηφάνειας περνάει με επιτυχία τον Ατλαντικό ωκεανό και έρχεται στην Ευρώπη. Η πρώτη παρέλαση σε ευρωπαϊκό έδαφος, γίνεται στο Λονδίνο εκείνη την χρονιά, με το όνομα Europride. Στόχος των διοργανωτών, να επαναλαμβάνεται ετήσια σε διαφορετική πόλη της Ευρώπης.

2003: Η Τουρκία γίνεται η πρώτη χώρα του μουσουλμανικού κόσμου που φιλοξενεί μία μικρή μεν, υπαρκτή δε παρέλαση υπερηφάνειας. Το πρώτο Pride Parade σε χώρα του Ισλάμ, ξεκινά όταν ένα μικρό γκρουπ ΛΟΑΤ συγκεντρώνονται στην Κωνσταντινούπολη. Από τότε, κάθε χρόνο η συμμετοχή αυξάνεται με αποτέλεσμα την χρονιά του 2011 να συμμετέχουν στην παρέλαση υπερηφάνειας 10.000 άτομα.

2010: Τα πρώτα στρατιωτικά άρβυλα συμμετέχουν στις παρελάσεις υπερηφάνειας στην Αμερική, αφού μετά από πολυάριθμες παρεμβάσεις στο Κογκρέσο, αίρεται την χρονιά αυτή, η πολιτική των Η.Π.Α. που απαγορεύει στους ομοφυλόφιλους και τις λεσβίες να υπηρετούν στον στρατό. Για να το γιορτάσουν, στρατιώτες και απόστρατοι που ανήκαν στην ΛΟΑΤ κοινότητα παρέλασαν με τις στολές τους!

2011: Η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα παρέλαση υπερηφάνειας λαμβάνει χώρα  στο Sao Paolo της Βραζιλίας. Την χρονιά εκείνη, η επιτυχημένη διοργάνωση φιλοξένησε περίπου 3,5 εκατομμύρια ΛΟΑΤ που εκδήλωσαν την υπερηφάνεια τους παρελαύνοντας στους δρόμους της πόλης!

2012: Ο Πρόεδρος των Η.Π.Α. Μπαράκ Ομπάμα ανακηρύσσει επίσημα τον Ιούνιο ως μήνα υπερηφάνειας για την ΛΟΑΤ κοινότητας, ενώ πιο ανατολικά, στην Μόσχα της Ρωσίας τα διοικητικά δικαστήρια της χώρας βγάζουν απαγορευτική απόφαση για τις παρελάσεις υπερηφάνειας στην πόλη τους, που θα έχει ισχύ για έναν αιώνα από τώρα!


Της Λίας Παπαϊωάννου

Στην Κύπρο τα άτομα άνω των 16 ετών δικάζονται ως ενήλικες για την όποια εγκληματική τους πράξη, ενώ η έλλειψη Κέντρου Κράτησης Ανηλίκων στη χώρα φέρνει τους ανήλικους κατάδικους σε μια πτέρυγα των Κεντρικών Φυλακών, με τραγικές κάποιες φορές συνέπειες. Η νεανική παραβατικότητα αποτελεί διαχρονικά θέμα ταμπού, θέμα που δε θέλουμε να ξέρουμε, να βιώνουμε ή ακόμα και να συζητάμε. Μήπως όμως ήρθε η ώρα να το κάνουμε;

Στις μέρες της κρίσης, η εγκληματικότητα παντού παίρνει εκρηκτικές διαστάσεις. Το φαινόμενο είναι παγκόσμιο και προκύπτει όχι μόνο από την πληγωμένη οικονομία, αλλά και από μία σειρά άλλους παράγοντες όπως οι κοινωνικές αλλαγές, οι αλλαγές στο μοντέλο της οικογένειας, η βία στο σπίτι, στο σχολείο, αλλά και στην κοινωνία κ.ά. Και ακόμα κι αν δε γίνεται εμφανές εξαρχής, το αυγό της εγκληματικότητας «επωάζεται» από πολύ νωρίς. Γι’ αυτό άλλωστε και στις εποχές της κρίσης ανθεί και η νεανική εγκληματικότητα.

Θέμα ταμπού για κάθε κοινωνία, που δεν μπορεί εύκολα να βλέπει τα παιδιά της να πιάνονται στον ιστό της παραβατικής συμπεριφοράς, η νεανική εγκληματικότητα είναι θέμα που συζητιέται παροδικά, όταν ξεσπάσει κάποιο σκάνδαλο ή όταν γίνει μια σοβαρή σύλληψη ανηλίκου.  Η νεανική παραβατικότητα αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα για την Επίτροπο Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού στην Κύπρο για το 2012, όπως προκύπτει από την παρουσίαση των ετήσιων στόχων του γραφείου. Είτε μας θορυβεί αυτό, είτε όχι, το γεγονός είναι πως έχει έρθει η ώρα να αφήσουμε στην άκρη τα ταμπού και να σκύψουμε πάνω από το πρόβλημα, αφού η νεανική παραβατικότητα θα γίνει, αν δεν είναι ήδη, ένα από  τα πολλαπλά μέτωπα μιας οικονομικοκοινωνικής κρίσης, που αγριεύει.  Και το πρώτο το οποίο θα πρέπει να μας απασχολήσει είναι να κατανοήσουμε τη νεανική παραβατικότητα, να αντιληφθούμε ποιους αφορά στην Κυπριακή Δικαιοσύνη, αλλά και ποια είναι η σκληρή, πολλές φορές, πραγματικότητα που καλούνται να αντιμετωπίσουν τα παιδιά που ξέφυγαν της πορείας.

Τι είναι η νεανική παραβατικότητα
Παραβατικές χαρακτηρίζονται, στη διεθνή νομοθεσία, όλες εκείνες οι συμπεριφορές που παραβαίνουν έναν κανόνα συμπεριφοράς, που είναι βασικός για μια ορισμένη κοινωνική ομάδα. Στη νεανική   παραβατικότητα συμπεριλαμβάνονται όλες οι μη κοινωνικά αποδεκτές συμπεριφορές, που κυμαίνονται από απλές αντικοινωνικές συμπεριφορές, μέχρι και ποινικά κολάσιμες συμπεριφορές. Σε αυτές μπορούν να συμπεριληφθούν μια σειρά από ευκαιριακά εγκλήματα, όπως κλοπές, διαρρήξεις, φθορές ξένης ιδιοκτησίας,  βανδαλισμοί, χρήση ουσιών και κατάχρηση αλκοόλ και παραβάσεις ΚΟΚ, αλλά και σοβαρότερα εγκλήματα, όπως επίθεση, σεξουαλική επίθεση, αδικήματα που έχουν να κάνουν με ναρκωτικές ουσίες και  λιγότερα συχνά εγκλήματα κατά της ζωής και της ανθρωποκτονίας.

Κοινός παρονομαστής όλων των παραπάνω η ηλικία των δραστών, που πρέπει σε κάθε περίπτωση, ανεξάρτητα με τις διαφοροποιήσεις στη νομοθεσία κάθε χώρας, να είναι μικρότερη από τα 18 έτη.  Είναι γεγονός ότι σε ό,τι αφορά στην Κύπρο, οι περισσότερες παραβάσεις στις οποίες εμπλέκονται ανήλικοι, σύμφωνα με τις αναφορές των αστυνομικών αρχών, αφορούν την παραβίαση του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, ωστόσο δεύτερα σε συχνότητα εγκλήματα ανάμεσα στους ανήλικους είναι οι κλοπές, αδικήματα που αφορούν τα ναρκωτικά  και ακολουθούν οι παραβιάσεις των νόμων περί αλλοδαπών και η επαιτεία (που όμως δεν αφορούν τους Κυπρίους ανήλικους).

Οι καταγραφές της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας τα τελευταία χρόνια καθιστούν σαφές πως το πρόβλημα της νεανικής παραβατικότητας στην Κύπρο είναι και υπαρκτό και σοβαρό, αφού οι αριθμοί δε λένε ψέματα. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται σε έκθεση της Συμβουλευτικής Επιτροπής για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας στην οικογένεια του 2009: «Παρατηρείται μια έξαρση τα έτη 1996 και 1999, με αριθμό άνω των 500 ανηλίκων να εμπλέκονται σε σοβαρά εγκλήματα και μικροαδικήματα, ενώ ακολούθησε μια χαμηλότερη τάση εγκληματικότητας στους ανήλικους από το 2001 ως το 2003, με λιγότερες των 100 καταγγελθείσες περιπτώσεις. Οι καταγγελίες των επόμενων χρονιών 2004, 2005, 2006, 2007 κυμάνθηκαν μεταξύ 230 και 300».

Είναι λοιπόν προφανές πως το πρόβλημα έχει περάσει και το δικό μας κατώφλι, ενώ μάλιστα σύμφωνα με την ίδια έρευνα, οι τάσεις ανόδου της νεανικής εγκληματικότητας ήταν ήδη και προ κρίσης ξεκάθαρες.

Η  νομοθετική αντιμετώπιση
Η νομοθεσία της Κύπρου αναφορικά με τη νεανική παραβατικότητα δεν είναι σίγουρα η αυστηρότερη της Ευρώπης, δεν είναι όμως και η πιο «χαλαρή». Έτσι λοιπόν ενώ στην Ολλανδία για παράδειγμα οι ανήλικοι παραβάτες είναι μεταξύ των 12 και των 18 ετών και δύναται να υποστούν μέχρι και ισόβια φυλάκιση για τα αδικήματά τους, και στο Βέλγιο, κανένας ανήλικος κάτω των 16 ετών δεν έχει ποινική ευθύνη και κανείς κάτω των 18 δε φυλακίζεται, στην Κύπρο το ηλικιακό όριο της ποινικής ευθύνης των ανηλίκων είναι μεταξύ 10 και 15 ετών. Τα παιδιά κάτω των 10 χρονών δεν είναι ποινικά υπεύθυνα για οποιαδήποτε πράξη ή παράλειψη. Όλα τα άτομα άνω των 16 χρονών θεωρούνται ικανά για ποινική ευθύνη και αντιμετωπίζονται ως ενήλικοι.

Στην Κύπρο δεν υπάρχουν διαχωρισμένα αποκλειστικά δικαστήρια ανηλίκων, πράγμα που σημαίνει ότι η εκδίκαση των υποθέσεων των ανήλικων γίνεται με κυρώσεις του κοινού ποινικού δικαίου. Παράλληλα, όπως αποκαλύπτουν τα στοιχεία της στατιστικής υπηρεσίας Κύπρου από το 2004 και μετά παρατηρείται κατακόρυφη αύξηση της καταδίκης ανήλικων παραβατών, αποκαλύπτοντας μια αυστηροποίηση της στάσης της κυπριακής δικαιοσύνης απέναντι στους ανήλικους δράστες εγκλημάτων, αλλά και στις ποινές τους. Κάποιες από αυτές τις καταδίκες αφορούν και τη φυλάκιση των ανηλίκων. Αλλά πού;

Ανήλικοι στις Κεντρικές Φυλακές
Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης του Συμβουλίου Εγκληματικότητας του Υπουργείου Δικαιοσύνης που έφτανε χρονικά μέχρι το 2010, είχε συμπεριλάβει στους στόχους του την εξέταση του θέματος για δημιουργία καταστήματος κράτησης ανηλίκων, δηλαδή μιας φυλακής με τρόφιμους αποκλειστικά ανήλικα άτομα, στην Κύπρο. Εν έτει 2012, μια νέα εντελώς ξεχωριστή πτέρυγα ανηλίκων είναι υπό κατασκευή στις Κεντρικές Φυλακές της χώρας. Μέχρι σήμερα λοιπόν η ποινή φυλάκισης των παιδιών ηλικίας 16 – 18 ετών (και σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις αν έχει επιβληθεί σε παιδιά από 14 – 16 ετών) εκτίεται στις Κεντρικές Φυλακές, αφού δεν υπάρχουν ειδικοί χώροι κράτησης ανηλίκων.

Πώς όμως δίνουμε ακριβώς την ευκαιρία στα παιδιά αυτής της κοινωνίας, στο διάστημα της φυλάκισής τους, να αλλάξουν, να αναθεωρήσουν, να σωφρονισθούν, όπως ακριβώς επιβάλλει η πλήρης έννοια του σωφρονιστικού συστήματος κάθε χώρας, όταν τους τοποθετούμε δίπλα σε κοινούς εγκληματίες. Πώς περιμένουμε να γίνουν καλύτεροι και όχι χειρότεροι; Και το πιο σημαντικό, πόσο κινδυνεύουν αυτοί οι ανήλικοι παραβάτες, αυτά τα λίγα παιδιά της κοινωνίας μας, μέσα στις φυλακές;

Δεν έχει περάσει πολύς καιρός απ’ όταν μια καταγγελία για βιασμό εντός της πτέρυγας των ανηλίκων από ενήλικα κρατούμενο ήρθε στο φως της δημοσιότητας. Η καταγγελία αφορούσε έναν ενήλικα που βίασε ένα 17χρονο κρατούμενο και μάλιστα σύμφωνα με την υπόθεση, εν γνώσει του δεσμοφύλακα που ήταν υπεύθυνος την ώρα του βιασμού. Διατάχθηκε έρευνα, την οποία και ολοκλήρωσε το γραφείο της Επιτρόπου Διοικήσεως. Η Επίτροπος Διοικήσεως Ελίζα Σαββίδου χαρακτήρισε «εγκληματικό γεγονός την τοποθέτηση ενήλικα, ο οποίος καταδικάστηκε δυο φορές για σεξουαλικής φύσης αδικήματα, στην πτέρυγα ανηλίκων».

Η υπόθεση αυτή ανέδειξε την τεράστια έλλειψη για την προστασία των ανήλικων παραβατών, καθώς όσο δεν υπάρχει ξεχωριστός χώρος κράτησης γι’ αυτούς, η ασφάλειά τους παραμένει «θολό τοπίο». Σε συνέχεια των καταγγελιών, ήρθε μια δέσμη φωτός σε ό,τι αφορά στις συνθήκες κράτησης των ανηλίκων. Αυτή είναι η νέα πτέρυγα ανηλίκων που αν και δεν απομακρύνεται από το χώρο των Κεντρικών Φυλακών, θα εξασφαλίσει τον διαχωρισμό των νέων και ανηλίκων κάτω των 21 χρόνων με τους υπολοίπους κρατούμενους.

Καίρια όσο ποτέ η πρόληψη
Η πρόληψη της νεανικής παραβατικότητας όπως και εν γένει της εγκληματικότητας διακρίνεται σε πρωτογενή, δευτερογενή και τριτογενή. Στο πρώτο και σημαντικότερο επίπεδο της πρωτογενούς πρόληψης περιλαμβάνονται τα μέτρα κοινωνικής πρόληψης που αφορούν κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες διαβίωσης, όπως για παράδειγμα είναι οι καλύτερες συνθήκες κατοικίας, υγειονομικής περίθαλψης, πρόνοιας, ασφάλειας, ενίσχυση της οικογένειας και του ρόλου της ως θεσμού.

Η δευτερογενής πρόληψη στοχεύει στον έγκαιρο εντοπισμό και την παρέμβαση στα νέα άτομα που χαρακτηρίζονται ως ευάλωτα για την ανάπτυξη παραβατικών συμπεριφορών, ενώ η τριτογενής πρόληψη αφορά τους κατασταλτικούς μηχανισμούς της πολιτείας, ώστε να διακοπεί η παραβατική συμπεριφορά, όταν έχει ήδη αρχίσει να εκδηλώνεται.

Τον Οκτώβριο έλαβε χώρα στην Κύπρο το 16ο ετήσιο συνέδριο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Επιτρόπων για Παιδιά. Η Επίτροπος για Παιδιά της Κύπρου, κα Λήδα Κουρσουμπά, μιλώντας στο συνέδριο αναφέρθηκε στους παράγοντες που συμβάλλουν στην ανάπτυξη παραβατικών συμπεριφορών στα παιδιά, τονίζοντας παράλληλα τις ανησυχητικές αυξητικές τάσεις του φαινομένου νεανικής παραβατικότητας στη χώρα.

Με στόχο λοιπόν την πρωτογενή πρόληψη και τη μείωση των κοινωνικών συνθηκών που προκαλούν το πρόβλημα, το γραφείο της Επιτρόπου θέτει μεταξύ άλλων στόχους, όπως τη συμμετοχή στο Ευρωπαϊκό Χρηματοδοτικό Πρόγραμμα Δάφνη ΙΙΙ με τίτλο «Τερματισμός της βίας ενάντια στα παιδιά υπό κράτηση», αλλά και τη σύνταξη και προώθηση νέας νομοθεσίας σε σχέση με τη Νεανική Παραβατικότητα, για την οποία διαπιστώνει σημαντικό κενό.
Στον τομέα της δευτερογενούς πρόληψης, που σύμφωνα με τα δεδομένα είναι καίρια όσο ποτέ, οι στόχοι μεταξύ άλλων είναι  η συνεργασία με την Ομάδα Άμεσης Παρέμβασης του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού για την  ανάπτυξη και εφαρμογή εργαστηρίων παρέμβασης σε σχολεία, για την αντιμετώπιση θεμάτων εκφοβισμού και περιθωριοποίησης παιδιών.

Ιδιαίτερο βάρος στον τομέα της πρόληψης θα πρέπει να δοθεί και στην εξάλειψη της ενδοοικογενειακής βίας, καθώς σύμφωνα και με την έρευνα της Συμβουλευτικής Επιτροπής για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας στην οικογένεια του 2009, παίζει καταλυτικό ρόλο στην ανάπτυξη βίαιης και παραβατικής συμπεριφοράς στους νέους.

Σημαντική σε όλες αυτές τις δράσεις είναι η πολιτική βούληση του κράτους να ασχοληθεί με ένα θέμα ταμπού, να σκύψει πάνω στα υπαρκτά προβλήματα και να σταθεί αρωγός σε σπουδαίες δράσεις, όπως αυτές του γραφείου για την προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού.

Το ζητούμενο, βέβαια, δεν είναι μόνο η αρωγή του κράτους. Είναι να εμπλακούμε όλοι στη διαδικασία πρόληψης της εγκληματικότητας των νέων, ο καθένας από το πόστο του. Να ενημερωθούμε και να γνωρίζουμε πως τα παιδιά πρώτα από όλα ακολουθούν το παράδειγμα των ενηλίκων, που βρίσκονται αρχικά στο στενό και έπειτα στο ευρύτερο περιβάλλον τους. Και πάνω από όλα να κάνουμε τη συνειδητοποίηση πως τα παιδιά που δεν μπορέσαμε να σώσουμε, δεν είναι τέρατα και δεν είναι ξένα. Είναι παιδιά και είναι δικά μας!



Η άλλη πλευρά του νομίσματος…
Η έλλειψη ειδικού, αποκλειστικού δικαστηρίου για ανηλίκους στην Κύπρο είναι νόμισμα με δύο πλευρές. Από τη μια στέκει η σκληρότητα των ποινών για όσους καταδικάζονται, όπως αναλύσαμε. Η άλλη είναι η ατιμωρησία για πολλούς ανήλικους παραβάτες του νόμου. Δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις που παιδιά προβαίνουν, για παράδειγμα, σε σημαντικές φθορές ξένης περιουσίας κι ενώ ενήλικοι καταγγέλλουν το περιστατικό, η απάντηση των αστυνομικών αρχών είναι «δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα, είναι ανήλικοι».

Το αίσθημα της ατιμωρησίας που καλλιεργείται στη συνείδηση των παραβατικών παιδιών, αν και ο νόμος προβλέπει ότι έχουν ποινικές ευθύνες των πράξεών τους, τα οδηγεί να υιοθετήσουν συμπεριφορές που θα μπορούσαν να συμπτυχθούν στη φράση «εγώ είμαι ο νόμος εδώ!».

Μια τέτοια περίπτωση, όπως αποκάλυψε πρόσφατα η κυπριακή εφημερίδα «Αλήθεια», συμβαίνει στη Λάρνακα. Πρόκειται, σύμφωνα με το ρεπορτάζ της εφημερίδας, για  σπείρα 15χρονων Κύπριων που έφερε τον πανικό στην πόλη. Η Αστυνομία αδυνατεί να ενεργήσει, με επιχείρημα την έλλειψη δικαστηρίου και καταστήματος κράτησης ανηλίκων. Μάλιστα τα παιδιά, που σύμφωνα με το ρεπορτάζ είναι ενδεχομένως και χρήστες ναρκωτικών, θεωρούν πια ότι τίποτα δεν μπορεί να τα αγγίξει, οδηγούμενα σε ανεξέλεγκτες συμπεριφορές.



Η περιβόητη υπόθεση της Χίου
Στην Ελλάδα έπρεπε να σημειωθεί μια συγκλονιστική υπόθεση νεανικής εγκληματικότητας, για να αφυπνιστεί η κοινή γνώμη για τα αίτια, την αντιμετώπιση, την τιμωρία και την πρόληψη της παραβατικότητας των παιδιών και εφήβων. Αφορούσε τη συμμορία «Locos C» που δρούσε στο νησί της Χίου.

Τι ήταν οι «Locos C»; Παιδιά και έφηβοι μπλεγμένα στα γρανάζια των ναρκωτικών. Παιδιά που θεώρησαν ότι ο νόμος δε θα τα αγγίξει, ότι εκείνα ήταν ο νόμος στο νησί. Σίγουρα αλαζονική η συμπεριφορά τους, αλλά ποιος έχει την αίσθηση του κινδύνου στην εφηβεία του; Και ακόμα χειρότερα, ποιος χρήστης ναρκωτικών έχει αυτή τη συναίσθηση γενικά.

Η εξάρθρωση της συμμορίας «Locos C», που τα μέλη της διακινούσαν τεράστιες ποσότητες ναρκωτικών στην τοπική κοινωνία και με στόχο εκτός των άλλων, παιδιά του δημοτικού, τρομοκρατώντας μεγάλους και μικρούς, πλέον βρίσκονται διάσπαρτα στις φυλακές όλης της Ελλάδας, πληρώνοντας τις επιλογές τους. Συνολικά το Δεκέμβριο του 2011 έγιναν πάνω από 20 συλλήψεις παιδιών και νέων ηλικίας 15-25 χρονών, στη μεγαλύτερη αστυνομική επιχείρηση που έγινε ποτέ στο ελληνικό νησί. Δυστυχώς διαφεύγουν μέχρι σήμερα τρία «μεγάλα κεφάλια» που προμήθευαν τα ναρκωτικά στη νεανική συμμορία, ένας Έλληνας υπήκοος και δύο ακόμη αλβανικής υπηκοότητας. Όλοι ενήλικες.

Της Λίας Παπαϊωάννου