Χειροπέδες στις νότες διαμαρτυρίας
Οι πιστοί που βρίσκονταν συγκεντρωμένοι στον καθεδρικό ναό του Σωτήρος Χρηστού μια μέρα του Φεβρουαρίου του 2012, δεν έλαβαν ακριβώς τη Θεία Κοινωνία. Έλαβαν ένα μικρό σοκ, όταν κορίτσια φορώντας χρωματιστά φορέματα , καλσόν και πλεκτές κουκούλες στο κεφάλι, ανέβηκαν στην Αγία Τράπεζα και μπαινόβγαιναν στο Ιερό τραγουδώντας ένα punk τραγούδι κατά του Βλαντιμίρ Πούτιν και της πολιτικής του.
Ήταν τα μέλη του φεμινιστικού punk συγκροτήματος «Pussy Riot», γνωστού στη Ρωσία για τους πολιτικούς στίχους, τους μύδρους κατά του Πούτιν και της Κυβέρνησης και την εκκεντρική εμφάνιση. Το συγκρότημα αριθμεί 10 ενεργά μέλη και 15 τεχνικούς. Δεν έχει βασική τραγουδίστρια, καθώς τα μέλη εναλλάσσονται όπως επιθυμούν στην πρώτη φωνή του τραγουδιού, ενώ πάντοτε χρησιμοποιούν ψευδώνυμα και φορούν μάσκες τόσο στις εμφανίσεις, όσο και στις συνεντεύξεις τους. Η «ερμηνεία» των 51 δευτερολέπτων στον καθεδρικό ναό ήταν μέρος της διαμαρτυρίας τους κατά του πολιτικού άνδρα της Ρωσίας, για τρία όμως από τα μέλη του γκρουπ το αποτέλεσμα της διαμαρτυρίας τους αυτής δεν ήταν μόνο να ακουστεί η αντικυβερνητική φωνή τους, αλλά να συλληφθούν και να αντιμετωπίζουν σήμερα έως και 7 χρόνια φυλάκισης για «χουλιγκανισμό υποκινούμενο από θρησκευτικό μίσος».
Οι τρεις νεαρές γυναίκες, μέλη του συγκροτήματος, συνελήφθησαν πριν από τέσσερις μήνες, λίγες μέρες πριν τις εκλογές στη Ρωσία. Η Μαρία Αλεξίνα, 24 ετών, η Ναντιέζντα Τολοκονίκοβα, 22 ετών, και η Γεκατερίνα Σαμούτσεβιτς, 29 ετών, δύο εκ των οποίων είναι και μαμάδες, κρατούνται μαζί με δύο ακόμη μέλη του συγκροτήματος, μια ομάδα κινηματογράφησης, μερικούς οπαδούς τους, καθώς και δύο δημοσιογράφους, αφού εισέβαλαν το Φεβρουάριο που μας πέρασε στον καθεδρικό ναό του Σωτήρος στο κέντρο της Μόσχας, λίγα τετράγωνα δυτικά της Κόκκινης Πλατείας, και εκτέλεσαν ένα τραγούδι που καλούσε την Παρθένο Μαρία να «διώξει τον Πούτιν».
Οι ίδιες στη δίκη τους που ξεκίνησε την προηγούμενη εβδομάδα δηλώνουν πως έκαναν ένα «ηθικό λάθος», ωστόσο αναρωτιούνται αν το ηθικό αυτό λάθος τους δικαιολογεί την κράτηση και την πιθανή καταδίκη τους σε 7 χρόνια φυλάκιση, λες και ήταν ποινικό έγκλημα. Η ίδια η δίκη αποτελεί σύμφωνα με τα διεθνή μέσα ενημέρωσης ένα κρας τέστ για το Ρώσο Πρόεδρο σε ό,τι αφορά στην ανοχή που επιδεικνύει στις αντίθετες πολιτικές φωνές στη Ρωσία. Παράλληλα αποτελεί και τον «παλμογράφο» που θα καταγράψει την επιρροή της εκκλησίας και του Πατριάρχη Μόσχας Κύριλλου στη Ρωσία του σήμερα, 21 χρόνια μετά τη διάλυση της κομμουνιστικής και αθεϊστικής Σοβιετικής Ένωσης. Την ίδια στιγμή σε δημοσκόπηση που διεξήχθη με την έναρξη της δίκης, ο διχασμός που προκαλεί η πράξη των Pussy Riots αποτυπώνεται και στους πολίτες με το 36% των ερωτηθέντων να υποστηρίζει τη δίκη και το 64% να είναι εναντίον της δίωξης των κοριτσιών.
Θα μπορούσε κανείς να πει πως αποτελεί το τέλειο παράδειγμα του πώς η μουσική μπορεί να προκαλέσει πονοκέφαλο στο πολιτικό σύστημα. Πονοκέφαλος που γίνεται ακόμα μεγαλύτερος όταν οι εκφραστές του είναι γυναίκες που διαμαρτύρονται δίχως ίχνος βιαιότητας, αν και με γερές δόσης προκλητικότητας, που ξεπερνά και τα όρια της ιεροσυλίας, αφού δε δείχνουν να σέβονται τα θρησκευτικά «πιστεύω» και το χώρο λατρείας μιας μερίδας πολιτών. Η αλήθεια είναι πως ήταν μια λάθος τακτική, λόγω της ασέβειάς της, που δε συνάδει με τα δικαιώματα στην ελευθερία διαμόρφωσης και έκφρασης ιδεών πολιτικών και κοινωνικών, που προστάζουν οι αρχές που υιοθετεί το ίδιο το γκρουπ, αφού κατάφορα παραβίασε το δικαίωμα των παρευρισκομένων να εκφράσουν την πίστη τους στον ιερότερο χώρο της θρησκείας τους. Ήταν όμως, και αυτό δεν μπορεί να αμφισβητηθεί, μια ειρηνική και ακίνδυνη πράξη.
Αυτή ακριβώς η έλλειψη βιαιότητας είναι που ένωσε και τις φωνές οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά και πολλών καλλιτεχνών υπέρ των «Pussy Riot». Η Διεθνής Αμνηστία, που τις χαρακτηρίζει πολιτικές κρατούμενες, αλλά και τραγουδιστές όπως η Μαντόνα, ο Sting και οι Red Hot Chilli Peppers εξέφρασαν δημόσια την ανησυχία τους για τη δίκη, αλλά και τις αμφιβολίες τους σχετικά με το κατά πόσο ο Βλαντιμίρ Πούτιν, που διανύει την τρίτη του Προεδρική θητεία, θα φανεί διαλλακτικός αναφορικά με τα μέλη του συγκροτήματος, αφού αυτά εκφράζουν τις απόψεις της αντιπολίτευσης με τα τραγούδια τους. Βέβαια, άλλοι τόσοι -πολιτικοί και πολίτες- τις καταδικάζουν. Το ζητούμενο όμως δε βρίσκεται στις τακτικές και στις απόψεις του κατηγόρου, αλλά στο να ακούσουμε τι έχει να πει η φωνή των κατηγορουμένων.
Οι ίδιες οι «Pussy Riot» παρουσιάζουν τον εαυτό τους σαν μέλη μιας χαμένης γενιάς που μεγάλωσε στη Ρωσία και που απεχθάνεται ολοένα και περισσότερο το πολιτικό σύστημα, όπως αυτό έχει διαμορφωθεί στη Ρωσία του 2012. Η γενιά αυτή μην έχοντας άλλη διέξοδο, όπως επισημαίνουν τα μέλη του συγκροτήματος σε δηλώσεις και ανακοινώσεις τους, ψάχνουν δημιουργικούς τρόπους να εκφράσουν τη δυσαρέσκειά τους για την πολιτική που ασκείται τα τελευταία χρόνια στη χώρα. «Η πράξη μας ήταν μια απελπισμένη προσπάθεια να αλλάξουμε το πολιτικό σύστημα. Δεν είχαμε καμία πρόθεση να προσβάλουμε τους ανθρώπους. Δεν περιμέναμε ότι η πανκ εμφάνισή μας θα αποτελούσε προσβολή», δήλωσε υπερασπιζόμενη τη θεωρία της χαμένης γενιάς, στην απολογία της στη δίκη η Ναντιέζντα Τολοκονίκοβα.
Η Γεκατερίνα Σαμούσεβιτς, στη δική της απολογία, υπερασπίστηκε σθεναρά τις απόψεις της, χαρακτηρίζοντας την όλη υπόθεση ως απαρχή του περιορισμού της έκφρασης πολιτικών πεποιθήσεων στη χώρα και προσπάθεια εκφοβισμού των ακτιβιστών, εφιστώντας την προσοχή όλων στην απόφαση που τελικά θα παρθεί και στη στάση του Ρώσου Προέδρου. Από την πλευρά του ο Βλαντιμίρ Πούτιν, όταν έγινε η διαμαρτυρία το Φεβρουάριο, είχε ζητήσει συγγνώμη από τους πιστούς εκ μέρους των κοριτσιών, αφού όπως τόνισε εκείνες δεν το έκαναν, ενώ εξέφρασε την ελπίδα του οι «Pussy Riot» να μην ξανακάνουν κάτι τέτοιο, κρατώντας μια ιδιαίτερα χαλαρή στάση κατά τις δηλώσεις του αυτές.
Η Ναντιέζντα Τολοκονίκοβα αναφερόμενη στην αφορμή που τις έσπρωξε στο να πραγματοποιήσουν την προκλητική διαμαρτυρία τους, δήλωσε πως οι «Pussy Riot» θεώρησαν ανεπίτρεπτη την παρέμβαση του Πατριάρχη, που προέτρεψε τους πιστούς να ψηφίσουν τον Πούτιν λίγες ημέρες πριν τις εκλογές. Ο Πατριάρχης από πλευράς του δήλωσε λακωνικά σε σχέση με τις τρεις κοπέλες πως «Ο διάβολος μας περιγέλασε». Το παράξενο βέβαια είναι ότι πολυάριθμα μέλη της Ορθόδοξης και της Καθολικής εκκλησίας μαζί με αρκετούς άθεους (!) υπέγραψαν επιστολή με παραλήπτη τον ίδιο τον Πατριάρχη Μόσχας Κύριλλο, κάνοντας έκκληση στη χριστιανική του πίστη, για να υπερασπιστεί τα κορίτσια και να μην επιτρέψει μια καταδικαστική απόφαση, που θα τις στείλει στη φυλακή για κάτι ακίνδυνο, όπως ήταν η συγκεκριμένη διαμαρτυρία.
«Διαβολικές» ή όχι, οι «Pussy Riot» έκαναν χρήση της μουσικής, για να διαμαρτυρηθούν για όσα εκείνες θεωρούν τα κακώς κείμενα του τόπου τους. Και η μουσική είχε πάντοτε το ρόλο της ως διαμαρτυρία, σε όλες τις εποχές και όλες τις χώρες του κόσμου. Πριν αλλάξεις τον κόσμο, αρχίζεις να τον τραγουδάς, καθώς όπως υποστηρίζουν και τα μέλη του συγκροτήματος «Δεν είναι παράνομο να τραγουδάς». Τα τραγούδια διαμαρτυρίας βέβαια, όπως αποκαλούνται τα τραγούδια με καταγγελτικό πολιτικό περιεχόμενο, έχουν τις ρίζες τους σε πολύ παλιά χρόνια, αφού και η «Ωδή στη χαρά» του Μπετόβεν χαρακτηρίζεται ως τέτοιο τραγούδι, ενώ τον 18ο αιώνα έκανε την εμφάνισή του και το πρώτο φεμινιστικό τραγούδι διαμαρτυρίας με τίτλο «Τα δικαιώματα της γυναίκας», με ανώνυμο στιχουργό.
Η αλήθεια είναι πως τα τραγούδια διαμαρτυρίας έχουν υποστεί πολύ μεγαλύτερες διώξεις στην ιστορία, από αυτές που αντιμετωπίζουν σήμερα οι Ρωσίδες μουσικοί. Στον Αραβικό κόσμο, για παράδειγμα, τα φολκ τραγούδια Rai, όπου rai σημαίνει γνώμη, για πολλά χρόνια τιμωρούνταν ακόμα και με θάνατο. Από την άλλη, σε άλλες χώρες, όπως η Μεγάλη Βρετανία, η γενέτειρα της punk μουσικής, έγιναν αναπόσπαστο μέρος της λαϊκής κουλτούρας, αν και αρχικά αντιμετωπίστηκαν ως τραγούδια του χουλιγκανισμού.
Στην περίπτωση των «Pussy Riot» πάντως και στην πρωτόγνωρη για τα δεδομένα της χώρας υπόθεση, το βλέμμα των πολιτών, της κυβέρνησης αλλά και του καλλιτεχνικού στερεώματος είναι στραμμένο στη μελλοντική δικαστική απόφαση και στην κατάληξη των κοριτσιών, που αποφάσισαν να διαλαλήσουν τις πολιτικές τους απόψεις στον εντελώς λάθος χώρο.
Όταν η Μουσική (ξανά)έμπλεξε με την Πολιτική
Ανέκαθεν η μουσική έδινε πολιτικό στίγμα και μηνύματα σε όσους ήθελαν να τα ακούσουν. Στην περίπτωση ωστόσο των Dixie Chicks, στην Αμερική του 2006, δεν ήταν η μουσική που προκάλεσε το μένος του τότε Αμερικανού προέδρου, Τζόρτζ Μπους Τζ. Μία δήλωση ήταν που έπεσε σαν βόμβα δια στόματος της τραγουδίστριας του συγκροτήματος, Νάταλι Μέινς, που είχε πει στο κοινό συναυλίας στο Λονδίνο, λίγους μήνες πριν ξεσπάσει η αμερικανική εισβολή στο Ιράκ: «Και για να ξέρετε, ντρέπομαι που ο Αμερικανός πρόεδρος κατάγεται από το Τέξας».
Κι έπειτα ξέσπασε η καταιγίδα. Η Ουάσιγκτον δεν άργησε να κινηθεί εναντίον των «Τσικς», υπό το βάρος και της έντονης αντίδρασης των συντηρητικών κύκλων των Η.Π.Α. Τα τραγούδια των Dixie Chicks έπαψαν να παίζονται από τους δημοφιλείς ραδιοσταθμούς, οι πωλήσεις των δίσκων τους κατέρρευσαν, ενώ η Μέινς δέχθηκε ακόμη και απειλές κατά της ζωής της, λίγες ημέρες προτού οι «Τσικς» παίξουν σε συναυλία στο Ντάλας του Τέξας. Κι όλα αυτά αφού είχε πρώτα ζητήσει δημόσια συγγνώμη, χαρακτηρίζοντας το σχόλιό της υποτιμητικό. Όχι πια όμως! Μετά τη βουτιά της καριέρας του συγκροτήματος, η τραγουδίστρια δε μασάει πια τα λόγια της, χαρακτηρίζει καταστροφική την Προεδρία του Τζορτζ Μπους Τζ. και όσα έγιναν με την καριέρα της, μετά το σχόλιό της στο Λονδίνο, «ντροπιαστικά».
της Λίας Παπαϊωάννου
0 comments