Γυναίκα του Πακιστάν: Χρειάζεται δύναμη να είσαι γυναίκα…
Πριν μια βδομάδα, είχα την τύχη να παρακολουθήσω στα πλαίσια του 7ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Λεμεσού, το ντοκιμαντέρ Saving Face, πακιστανικής παραγωγής, που έχει βραβευτεί φέτος με το Όσκαρ Καλύτερου Ντοκιμαντέρ (μικρού μήκους). Συγκλονιστικό ντοκιμαντέρ που αφηγείται τις περιπέτειες δύο επιζώντων επίθεσης με οξύ, της Zakia και της Rukhsana, τις επίπονες προσπάθειές τους να οδηγήσουν τους θήτες ενώπιον της δικαιοσύνης, καθώς και το φιλάνθρωπο έργο του πακιστανικής προέλευσης πλαστικού χειρούργου Mohammad Jawad, ο οποίος με έδρα το Λονδίνο αγωνίζεται να βοηθήσει αυτές τις γυναίκες να ξεπεράσουν αυτή τη φρικιαστική εμπειρία και να συνεχίσουν τη ζωή τους.
Το νιτρικό ή θειικό οξύ έχει καταστροφικές συνέπειες για την ανθρώπινη σάρκα. Προκαλεί το λιώσιμο του ιστού του δέρματος, συχνά αποκαλύπτοντας τα οστά κάτω από τη σάρκα, μερικές φορές ακόμη και τη διάλυση των οστών. Όταν τα οξέα διαβρώνουν τα μάτια προκαλείται μόνιμη βλάβη. Πολλοί επιζώντες από επιθέσεις με οξύ έχουν χάσει τη χρήση του ενός ή και των δύο ματιών.
Αλλά τα σημάδια που αφήνει το οξύ δεν είναι μόνο επιδερμικά. Εκτός από το αναπόφευκτο ψυχολογικό τραύμα, κάποιοι επιζώντες αντιμετωπίζουν την κοινωνική απομόνωση και την περαιτέρω ζημιά στην αυτοεκτίμησή τους. Οι γυναίκες που έχουν επιβιώσει από επιθέσεις με οξύ έχουν μεγάλη δυσκολία στην εύρεση εργασίας και έχουν πολύ λιγότερες πιθανότητες να παντρευτούν ποτέ.
Η νεαρή μητέρα Zakia τιμωρήθηκε από το σύζυγό της με την πρακτική της επίθεσης με οξύ, με αποτέλεσμα να χάσει το μισό της πρόσωπο, να μείνει με ένα μάτι, μισή μύτη και ένα στόμα που δεν μπορούσε πια να χαμογελάσει. Ο Jawad έκανε στη Zakia την πρώτη επέμβαση αποκατάστασης προσώπου στο Πακιστάν. Για να μπορέσει να δείξει ξανά δημόσια το πρόσωπό της, χρησιμοποίησε ένα συνθετικό υποκατάστατο δέρματος, ένα ζευγάρι γυαλιά με ζωγραφισμένο το ένα μάτι και της τοποθέτησε τεχνητή μύτη. Το ντοκιμαντέρ παρακολουθεί την προσπάθεια της Zakia να τιμωρήσει δικαστικώς το σύζυγό της που της επιτέθηκε, καθώς και την επιτυχημένη μέχρι τώρα μάχη του Acid Survivors Foundation (Ίδρυμα των επιζώντων από επιθέσεις με οξύ) να θεσπιστεί ένας νόμος που εξασφαλίζει ελάχιστη ποινή κάθειρξης 14 ετών στους δράστες τέτοιων επιθέσεων.
Κάθε χρόνο στο Πακιστάν τουλάχιστον 100 άνθρωποι είναι θύματα βάναυσων επιθέσεων με οξύ. Η πλειονότητα είναι γυναίκες, ενώ αρκετά περιστατικά δεν καταγγέλλονται στις αρχές. Έχοντας λιγοστή ή καθόλου πρόσβαση σε αναπλαστική χειρουργική, οι επιζώντες είναι σωματικά και συναισθηματικά σημαδεμένοι, ενώ αρκετοί από τους καταγγελθέντες θήτες – που συνήθως είναι είτε ο σύζυγος ή κάποιο κοντινό πρόσωπο του θύματος – αφήνονται ελεύθεροι με μηδαμινές κυρώσεις.
Και τα εγκλήματα δεν έχουν τέλος…
Με μια απλή έρευνα για τη χώρα του Πακιστάν βρέθηκα μπροστά σε στοιχεία που σοκάρουν. Τουλάχιστον 705 γυναίκες βρήκαν το θάνατο το περασμένο έτος σε εγκλήματα τιμής στο Πακιστάν. Τα εγκλήματα τιμής διαπράττονται συνήθως από άνδρες στενούς συγγενείς τους, που υποψιάζονται ότι οι γυναίκες διατηρούν εξωσυζυγικές σχέσεις ή παντρεύονται χωρίς την άδεια και ευλογία της οικογένειας.
Πηγή για τα πιο πάνω στοιχεία είναι το Ίδρυμα Αουράτ, μια οργάνωση προάσπισης των δικαιωμάτων της γυναίκας, που τονίζει σε έκθεσή του πως τα εγκλήματα τιμής έχουν αυξηθεί κατά 6.74% το 2011, σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Τονίζει, μάλιστα, πως στο 89% των περιπτώσεων οι κατηγορούμενοι αθωώθηκαν από τα δικαστήρια. Όπως υποστηρίζει η Ραμπέα Χάντι, μέλος του Ιδρύματος, περίπου το 40% των εγκλημάτων τιμής δεν καταγγέλλονται.
Παρ’ όλο που το Πακιστανικό Κοινοβούλιο έχει ψηφίσει τα τελευταία χρόνια νόμους για την προστασία των γυναικών και για την αύξηση των ποινών για τους κατηγορουμένους σε τέτοιου είδους εγκλήματα, εντούτοις η πλημμελής τήρηση της νομοθεσίας δε βελτιώνει την κατάσταση.
Το Πακιστάν δεν είναι μια εύκολη χώρα για να ζήσει κάποιος, ειδικότερα αν αυτός ο κάποιος είναι γένους θηλυκού. Η βία αποτελεί καθημερινότητα, ενώ περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης, ξυλοδαρμοί και βιασμοί καταγράφονται κάθε χρόνο. Πολλές είναι οι γυναίκες που θεωρούν πως δεν υπάρχουν εναλλακτικές επιλογές για αυτές, παραμένουν αναλφάβητες και ανέχονται έναν άντρα που τις κτυπά, αφού ξέρουν πως στο δικαστήριο δε θα βρουν δικαίωση. Οι γυναίκες θεωρούνται κατώτερο ανθρώπινο είδος, όπως αποδεικνύουν τα πραγματικά στοιχεία ανθρωπίνων οργανώσεων: το 2011 943 γυναίκες δολοφονήθηκαν, 98 βασανίστηκαν, 47 παραλίγο να καούν ζωντανές. Και μια τελευταία υποκατηγορία: σε 9 γυναίκες έκοψαν τη μύτη.
Η αποκοπή της… μύτης!
Στο Πακιστάν η μύτη θεωρείται σύμβολο της τιμής και αξιοπρέπειας της οικογένειας. Συνηθίζεται, λοιπόν, οι γυναίκες που θεωρούνται υπεύθυνες για την προσβολή της τιμής της οικογένειας να υπόκεινται σε αποκοπή μύτης από τους συζύγους τους.
Η Allah Rakhi είναι μία από τις γυναίκες που πέρασε 32 χρόνια της ζωής της με διαμελισμένο πρόσωπο. Σε ηλικία μόλις 13 χρόνων, οι γονείς της την ανάγκασαν να παντρευτεί έναν άγνωστο και απέκτησε μαζί του δύο παιδιά. Από την αρχή του γάμου της είχε να υπομένει κάθε είδους κακοποίησης, σωματικής και ψυχολογικής. Μέχρι που ένα βράδυ, όταν ήταν αυτή 16, και που για μια ασήμαντη αφορμή ο σύζυγός της την κτύπησε πολύ άγρια, η Allah αποφάσισε πως δεν άντεχε άλλο και η μόνη λύση ήταν να διαφύγει στο σπίτι των γονιών της. Καθώς περπατούσε, όμως, προς τη στάση του λεωφορείου, βρέθηκε αντιμέτωπη με το σύζυγό της, που με ένα ξυράφι, της έκοψε τη μύτη. Κάποιοι γείτονες άκουσαν τις κραυγές της και έτρεξαν να τη μεταφέρουν στο νοσοκομείο, αλλά ο σύζυγός της δεν τους το επέτρεψε, φοβούμενος την αστυνομία. Και έτσι η Allah μεταφέρθηκε στο σπίτι, μέσα σε αφόρητους πόνους. 24 ώρες αργότερα τα κακά μαντάτα έφτασαν στα αυτιά των γονιών της Allah, οι οποίοι τη μετέφεραν αμέσως στο νοσοκομείο, όπου κρατήθηκε για τρεις μήνες. Ο άντρας της συνελήφθηκε και οδηγήθηκε στη φυλακή, από όπου βγήκε ένα χρόνο αργότερα, σύμφωνα πάντα με τη νομοθεσία του Πακιστάν. «Ήταν δύσκολο να ζήσω χωρίς μύτη», λέει η Allah. «Υπήρχαν πολλά πράγματα που δεν μπορούσα να κάνω, όπως να μυρίζομαι, να αναπνέω σωστά. Αλλά πάν’ από όλα το πιο δύσκολο ήταν να κυκλοφορώ ανάμεσα στους ανθρώπους, που πάντα κοιτάζουν επίμονα και δακτυλοδείχνουν. Αισθανόμουν μισός άνθρωπος και τόσο μεγάλη ντροπή».
Μέχρι που μετά από πολλά χρόνια και μετά από προτροπή της κόρης της, η Allah ήρθε σε επικοινωνία με την οργάνωση Survivor’s Acid Foundation, που ανέλαβε αμισθί να αποκαταστήσει το πρόσωπο της Allah, με μεταμόσχευση μύτης. Πριν λίγους μήνες, μπήκε στο χειρουργείο και βγήκε με μια ολοκαίνουργια μύτη και έτοιμη για μια νέα αρχή. Πλέον, όπως δήλωσε, νιώθει αυτοπεποίθηση και είναι έτοιμη να ψάξει για δουλειά και καινούργιο σπίτι για την ίδια και τα παιδιά της.
Πρακτικές που συνεχίζονται μέχρι σήμερα
Vani: ονομάζεται ένα φυλετικό έθιμο, βάση του οποίου ανήλικα κορίτσια αναγκάζονται να συζευχτούν, με σκοπό την επίλυση διαμαχών ανάμεσα σε διαφορετικές φυλές. Το έθιμο μπορεί να αποφευχθεί, εάν η οικογένεια του κοριτσιού συμφωνήσει να δώσει χρηματικό ποσό στην άλλη οικογένεια, με την οποία υπάρχει η διαμάχη.
Watta Satta: είναι και πάλι ένα φυλετικό έθιμο, με βάση το οποίο ανταλλάσσονται νύφες, ανάμεσα στις φυλές. Οι ηγέτες των φυλών ή οι ίδιοι οι γονείς είναι αυτοί που ορίζουν τις ανταλλαγές.
Γενικότερα οι γυναίκες χρησιμοποιούνται ως «ανταλλάγματα» για πολλούς άλλους σκοπούς, ακόμα και για τιμωρίες. Μια γυναίκα βιάστηκε από μια ομάδα ανδρών κι αυτό το ονόμασαν «Τιμωρία Τιμής». Ένα τοπικό συμβούλιο φυλής φέρεται να επέβαλε το βιασμό… ως τιμωρία. Ο αδερφός της κοπέλας είχε κατηγορηθεί για σεξουαλικές σχέσεις με μια γυναίκα από ανώτερη κάστα. Η γυναίκα πιέστηκε από την οικογένειά της να αυτοκτονήσει, για να «σβήσει» η ντροπή, ενώ ο νεαρός αρνήθηκε τις κατηγορίες. Η τιμωρία του όμως, όπως είχε αποφασιστεί, ήταν ο βιασμός της αδερφής του. Έπρεπε να βιαστεί, για να «ισοφαριστεί» η διαμάχη, για να ατιμαστεί και η δική του οικογένεια, όπως ατιμάστηκε και η οικογένεια της ανώτερης κάστας. Οι πέντε άνδρες που διέπραξαν το βιασμό αθωώθηκαν.
Περιφερειακές διαφορές
Είναι σημαντικό να ειπωθεί πως το Πακιστάν αποτελεί χώρα με τεράστιες κοινωνικές διαφορές/ανισότητες. Συνεπώς, η κατάσταση των γυναικών ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των τάξεων, των περιοχών, καθώς και μεταξύ του διαχωρισμού αγροτικής και αστικής ζωής, που οφείλεται στην άνιση κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη και στον αντίκτυπο που είχαν για τις ζωές των γυναικών οι φυλετικοί, φεουδαρχικοί και καπιταλιστικοί κοινωνικοί σχηματισμοί. Στις αστικές περιοχές είναι γεγονός πως οι γυναίκες είναι σε καλύτερη κατάσταση, συγκριτικά με τις μουσουλμάνες άλλων χωρών και σίγουρα βρίσκονται σε πολύ πιο προνομιούχα θέση απ’ ό,τι οι γυναίκες των αγροτικών περιοχών του Πακιστάν. Έχουν περισσότερες ευκαιρίες για μόρφωση και εργασία, ενώ αντίθετα στις αγροτικές και φυλετικές περιοχές του Πακιστάν, τα ποσοστά φτώχειας και αναλφαβητισμού είναι όλο και μεγαλύτερα.
Αξιοσημείωτες γυναίκες
Σε μια τέτοια κοινωνία ανισοτήτων τόσο μεταξύ των δύο φύλων, όσο και μεταξύ της ίδια της κοινωνίας, υπάρχουν μερικές γυναίκες που κατάφεραν να προχωρήσουν μπροστά σε πολλούς τομείς, όπως η πολιτική, η εκπαίδευση, η οικονομία, η υγεία κ.ά. και να ξεχωρίσουν με την προσφορά τους.
Πολιτική
Αν και η συμμετοχή των γυναικών στην πολιτική αυξάνεται, η παρουσία τους στα πολιτικά κόμματα, καθώς και στην πολιτική δομή σε τοπικό, επαρχιακό και εθνικό επίπεδο παραμένει ασήμαντη, λόγω των πολιτιστικών και διαρθρωτικών εμποδίων.
Μπεναζίρ Μπούτο
Παρ’ όλα αυτά, μια γυναίκα, η Μπεναζίρ Μπούτο, το 1988 καταφέρνει να εκλεχτεί πρωθυπουργός του Πακιστάν και έτσι γίνεται η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός Ισλαμικής χώρας στην Ιστορία. Το 1991 εκλέχθηκε για δεύτερη φορά στη θέση του πρωθυπουργού, όπου παρέμεινε μέχρι το 1996, όταν αποπέμφθηκε από την κυβέρνηση λόγω κατηγοριών για διαφθορά και κατάχρηση εξουσίας, που ποτέ όμως δεν αποδείχθηκαν. Το 2007 η κυβέρνηση του Πακιστάν απέσυρε τις κατηγορίες που υπήρχαν εις βάρος της και της επιτράπηκε να γυρίσει στο Πακιστάν, προκειμένου να συμμετάσχει στις εκλογές. Κάτι όμως που τελικά αποδείχτηκε μοιραίο για την ίδια. Στις 27 Δεκεμβρίου του ίδιου χρόνου, καμικάζι σε προεκλογική συγκέντρωσή της στο Ραβαλπίντι τη δολοφόνησε πυροβολώντας την αρχικά τρεις φορές και στη συνέχεια ενεργοποιώντας εκρηκτικά, παρασέρνοντας στο θάνατο άλλα 16 άτομα, μερικά από τα οποία ήταν μέλη της φρουράς της, σύμφωνα πάντα με τις επίσημες δηλώσεις του Υπουργείου Εσωτερικών του Πακιστάν.
Hina Rabbani Khar
Είναι Πακιστανή πολιτικός και Υπουργός Εξωτερικών του Πακιστάν από τον Ιούλιο του 2011. Είναι η πρώτη γυναίκα και το νεαρότερο άτομο που ηγήθηκε ποτέ του Υπουργείου Εξωτερικών της χώρας. Ο Πρόεδρος Ασίφ Αλί Ζαρντάρι δήλωσε ότι ο διορισμός της «ήταν μια επίδειξη της δέσμευσης της κυβέρνησης να θέσει τις γυναίκες στον κύριο κορμό της εθνικής ζωής».
Ακτιβισμός
Mukhtaran Mai
Τον Ιούνιο του 2002, η Mukhtaran Mai ήταν το θύμα ομαδικού βιασμού ως μια μορφή εκδίκησης τιμής, κατόπιν εντολής του “panchayat” (Συμβούλιο των Φυλών) της τοπικής κάστας που ήταν πιο πλούσια και πιο ισχυρή, σε αντίθεση με τη δική της κάστα στην εν λόγω περιοχή. Αν και θα περίμενε κανείς η Mukhtaran να αυτοκτονήσει μετά το βιασμό ή να τον αποσιωπήσει από φόβο, όπως γίνεται στις περισσότερες των περιπτώσεων, εντούτοις μίλησε και επεδίωξε η υπόθεσή της να μαθευτεί τόσο στα εγχώρια, όσο και στα διεθνή μέσα μαζικής ενημέρωσης. Αν και η ασφάλεια της Mukhtaran και της οικογένειά της είχε τεθεί σε κίνδυνο, εντούτοις παρέμεινε μία ειλικρινής συνήγορος για τα δικαιώματα των γυναικών. Δημιούργησε τον Οργανισμό Πρόνοιας Γυναικών, για να βοηθήσει την υποστήριξη και την εκπαίδευση των γυναικών και των κοριτσιών του Πακιστάν. Τον Απρίλιο του 2007, Mukhtaran Mai κέρδισε το Βραβείο Βορρά-Νότου από το Συμβούλιο της Ευρώπης, ενώ το 2005, το περιοδικό Glamour την ονόμασε "Γυναίκα της Χρονιάς». Σύμφωνα με τους New York Times, η αυτοβιογραφία της είναι ο αριθμός τρία best seller στη Γαλλία, ενώ έχει επαινεθεί από αξιωματούχους, όπως τη Λόρα Μπους και την Υπουργό Εξωτερικών της Γαλλίας.
Η λίστα των γυναικών που δεν έσκυψαν το κεφάλι και αγωνίστηκαν για κάτι καλύτερο είναι ατελείωτη. Όχι μόνο στην πολιτική και στον ακτιβισμό, αλλά και στον αθλητισμό, τη λογοτεχνία και τον επιχειρηματικό τομέα. Οι νέες νομοθεσίες προς υπεράσπιση των γυναικείων δικαιωμάτων ας ελπίσουμε πως θα φέρουν την πολυπόθητη αλλαγή. Σίγουρα ο αγώνας δε σταματά εδώ…
Της Στέλλας Παναγιώτου
0 comments