Διαζύγιο και παιδιά

Το διαζύγιο αποτελεί μέρος της ζωής αρκετών παιδιών στις σύγχρονες κοινωνίες. Υπάρχει μεγάλη πιθανότητα τα παιδιά να βιώσουν κάποιες ψυχολογικές δυσκολίες, μεγαλώνοντας σε ένα περιβάλλον όπου οι γονείς συγκρούονται συχνά. Παρ’ όλ’ αυτά, κάποια παιδιά είναι πιο επιρρεπή σε αυτές τις δυσκολίες, ενώ άλλα πιο ανθεκτικά.

Οι έρευνες μέχρι σήμερα υποστηρίζουν πως κάποιοι παράγοντες που συμβάλλουν στην απόφαση ενός ζευγαριού να χωρίσει έχουν να κάνουν με τον τρόπο επικοινωνίας του ζευγαριού. Η αρνητική κριτική, η αμυντική συμπεριφορά, η περιφρόνηση και η άρνηση συζήτησης ίσως οδηγήσουν μετέπειτα σε διαζύγιο, λόγω της έλλειψης επικοινωνίας και έκφρασης θετικών και αρνητικών συναισθημάτων μεταξύ του ζευγαριού.

Πολλοί γονείς εκφράζουν διάφορες απορίες, που σχετίζονται με την προσαρμογή των παιδιών στην απόφαση των γονιών να χωρίσουν. Όπως κάποιες πρόσφατες έρευνες υποστηρίζουν, οι επιπτώσεις του διαζυγίου στα παιδιά είναι πιο ορατές τον πρώτο χρόνο μετά το διαζύγιο. Κάποιες από τις πιο συνηθισμένες συμπεριφορές που εκδηλώνουν τα παιδιά είναι η ανυπακοή, η επιθετικότητα,  η εγκληματικότητα, χαμηλότερη ακαδημαϊκή επίδοση, ψυχολογικά και συναισθηματικά προβλήματα, χαμηλότερη αυτοεκτίμηση και διαταραχές στις διαπροσωπικές σχέσεις.

Τα παιδιά που βρίσκονται στην προσχολική ηλικία αρχικά παρουσιάζουν περισσότερα προβλήματα από τα μεγαλύτερα παιδιά, ίσως επειδή αντιμετωπίζουν κάποια δυσκολία  στο να κατανοήσουν τους λόγους του διαζυγίου. Είναι δυνατό να κατηγορήσουν τους εαυτούς τους και φοβούνται ότι θα εγκαταλειφθούν από τους γονείς τους. Σε αντίθεση, οι μακροχρόνιες επιπτώσεις μπορεί να είναι χειρότερες για τα παιδιά σε πιο μεγάλη ηλικία. Έρευνες έχουν δείξει ότι τα παιδιά που βίωσαν το διαζύγιο σε ηλικία μεταξύ έξι και οκτώ χρονών, εξέφραζαν επώδυνες αναμνήσεις δέκα χρόνια μετά το διαζύγιο και είχαν το φόβο πως και οι ίδιοι θα είχαν αποτυχημένους γάμους.

Οι έρευνες που έχουν γίνει όσον αφορά στη σχέση φύλου, σε συνάρτηση με τις επιπτώσεις μετά το διαζύγιο, έχουν δείξει ποικίλα αποτελέσματα. Κάποιες έρευνες έχουν δείξει ότι τα αγόρια επηρεάζονται περισσότερο αρνητικά και ξεπερνούν τα προβλήματα με πιο αργούς ρυθμούς. Άλλες έρευνες έχουν υποστηρίξει ότι τα αγόρια μπορεί να δείχνουν μεγαλύτερη θλίψη αρχικά, αλλά οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις είναι παρόμοιες τόσο για τα αγόρια, όσο και για τα κορίτσια, έτσι στην εφηβεία οι διαφορές μεταξύ των δύο φύλων είναι λιγότερο εμφανείς. Τα κορίτσια αρχικά δε δείχνουν αρνητικές επιπτώσεις λόγω του διαζυγίου, αλλά μετέπειτα στην εφηβεία παρουσιάζουν μια πληθώρα προβλημάτων. Κάποια από αυτά τα προβλήματα είναι η μη συμμόρφωση και σύγκρουση με τις μητέρες τους, η μειωμένη αυτοπεποίθηση και οι δυσκολίες όσον αφορά στη σεξουαλική συμπεριφορά.

Έρευνες έχουν δείξει ότι τα αγόρια με σοβαρά συμπεριφοριστικά προβλήματα μετά το διαζύγιο, παρουσίασαν παρόμοια προβλήματα και πριν το διαζύγιο, προφανέστατα δια το λόγο ότι ο γάμος ήταν ήδη αρκετά προβληματικός. Αυτά τα αποτελέσματα συνάδουν με άλλες έρευνες που δείχνουν ότι τα παιδιά των οποίων οι γονείς είναι διαζευγμένοι ή βρίσκονται σε έναν αποτυχημένο γάμο εκδηλώνουν παρόμοια προβλήματα συμπεριφοράς. Επίσης άλλα αποτελέσματα ερευνών υποστηρίζουν ότι οι χωρίς συγκρούσεις μονογονεϊκές οικογένειες ή οι οικογένειες με πατριό ή μητριά είναι λιγότερο επιβλαβείς, παρά οι άθικτες οικογένειες με συχνές συγκρούσεις. Τα παιδιά των οποίων οι γονείς συγκρούονταν συχνά πριν το διαζύγιο, είναι σε καλύτερη ψυχολογική κατάσταση μετά το διαζύγιο, παρά τα παιδιά των οποίων οι γονείς δε συγκρούονταν συχνά πριν το διαζύγιο. Επίσης η απουσία σύγκρουσης μεταξύ των γονέων μετά το διαζύγιο είναι πιο σημαντικός παράγοντας για την προσαρμογή των παιδιών στην καινούργια κατάσταση, παρά η συχνότητα επαφής με το γονέα ο οποίος δεν έχει την κηδεμονία. Οι έρευνες που αναφέρονται σε αυτό το άρθρο χρησιμοποίησαν κυρίως δείγμα ατόμων από άλλες χώρες.

Τα πρέπει και μη στη στάση των γονέων

Το διαζύγιο είναι πάντα δύσκολο για όλη την οικογένεια και στόχος των γονιών καλό θα ήταν η από κοινού προσπάθεια για βοήθεια των παιδιών να προσαρμοστούν στη νέα αυτή κατάσταση, όσο το δυνατό πιο ομαλά. Αν και είναι πιθανόν να υπάρχουν κάποιες εντάσεις μεταξύ των γονιών, τα παιδιά επωφελούνται όταν και οι δύο γονείς περνούν το συνηθισμένο και σταθερό χρόνο μαζί τους. Οι γονείς θα μπορούσαν να διαβάσουν και να ενημερωθούν όσο γίνεται για την αναπτυξιακή ηλικία, τις προκλήσεις και τις ανάγκες της. Καλό θα είναι οι γονείς να είναι ευέλικτοι και ευπροσάρμοστοι, να διατηρήσουν τις συνήθειες του παιδιού, για να μειώσουν τις απώλειές του (π.χ. δραστηριότητες, επισκέψεις σε συγγενείς των οικογενειών και των δύο γονιών) και είναι σημαντικό να κρατούν τις υποσχέσεις που δίνουν στο παιδί. Πρέπει να επικοινωνούν μεταξύ τους και να μη χρησιμοποιούν το παιδί ως μεσολαβητή μηνυμάτων, καθώς επίσης και να κρατούν έναν ήπιο τόνο φωνής, όταν το παιδί είναι μπροστά σε κάποια συνομιλία μεταξύ τους. Πολλές φορές, οι γονείς βιώνουν αρκετά προβλήματα με την προσαρμογή τους στη ζωή μετά το διαζύγιο και είναι πρέπον να ζητήσουν συναισθηματική υποστήριξη από κάποιο ενήλικα ή να παραπεμφθούν σε κάποιο ειδικό, παρά να βασίζονται στο παιδί για βοήθεια και να του εξομολογούνται όσα τους βασανίζουν. Είναι πολύ σημαντικό και οι δύο γονείς να βεβαιωθούν ότι το παιδί γνωρίζει πως το διαζύγιο δεν ήταν δικό του φταίξιμο ή ευθύνη.

Οι γονείς θα ήταν καλά να είναι προσεκτικοί με διάφορες συμπεριφορές που μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά το παιδί. Δεν πρέπει να αποφεύγουν το παιδί όταν είναι σε ένταση με τον άλλο γονιό, ούτε να προσπαθούν να πείσουν το παιδί να πάρει το μέρος τους, χρησιμοποιώντας ψέματα, κακούς χειρισμούς και πίεση. Το παιδί δε θα έπρεπε να ερωτάται με ποιο γονιό θα ήθελε να ζήσει, ούτε και να εκτίθεται στις προστριβές μεταξύ των γονέων και να ακούει τον ένα γονέα να προσβάλλει τον άλλο. Είναι αρκετά ευαίσθητο και έτσι οι γονείς δε θα έπρεπε να απευθύνονται σ’ αυτό για συναισθηματική υποστήριξη.


Γεωργία Φράγκου, M.S., LMLP (Η.Π.Α) -Εγγεγραμμένη Κλινική Ψυχολόγος