e-θισμένοι… από κούνια!
Η τεχνολογία άλλαξε την καθημερινότητά μας και μάλιστα ραγδαία. Πριν από λίγα χρόνια τα κινητά τηλέφωνα είχαν το μέγεθος των παλιών, κλασσικών, παιδικών walky talky, ενώ λέξεις όπως tablet, social network, search engines κ.ά. ήταν άγνωστες για το λεξιλόγιό μας. Αρεσκόμαστε να λέμε ότι όταν εμείς ήμαστε παιδιά, η παιδική ηλικία ήταν πραγματική. Μάλλον κάτι τέτοιο θα έλεγε η προηγούμενη γενιά για τη δική της παιδική ηλικία. Ίσως και η γενιά που μεγαλώνει τώρα για την επόμενη. Το δεδομένο είναι ένα: Η παιδική ηλικία πάντα θα είναι παιδική ηλικία, αλλά σε πολύ διαφορετικές συνθήκες ζωής και ύπαρξης από την προηγούμενη.
Τα παιδιά πλέον έχουν σχεδόν όλα πρόσβαση σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Μαζί με αυτούς έχουν και πρόσβαση στο Internet. Και συχνά έχουν γονείς που έχουν μικρή σχέση με την τεχνολογία και άρα περιορισμένη δυνατότητα ελέγχου και προφύλαξης των παιδιών τους, όταν είναι online. Κι αυτός ο συνδυασμός μπορεί να μεταφραστεί στο παιδικό μυαλό ως η πλήρης ασυδοσία σε ό,τι αφορά στην ηλεκτρονική του «υπόσταση». Κι αφήνει τον κίνδυνο να μπει από το «παράθυρο» της οθόνης.
e- Εθισμός
Ο εθισμός στο διαδίκτυο είναι μια σχετικά νέα μορφή εθισμού, όπως είναι αναμενόμενο άλλωστε. Αν και ακόμα δεν αποτελεί κλινική οντότητα, αφού ως νέος εθισμός βρίσκεται υπό συνεχή μελέτη και αξιολόγηση, εντούτοις αναγνωρίζεται από την ψυχιατρική κοινότητα ως ξεχωριστή ψυχοσωματική διαταραχή και χρήζει και ξεχωριστής θεραπείας. Πρώτος την ανέφερε ως διαταραχή ο ψυχίατρος Ivan Goldberg, το 1995 και μπορεί να οριστεί ως η παθολογική χρήση του Internet που παρεμβαίνει στις λειτουργίες της καθημερινής ζωής.
Αν και φυσικά μετρά πολλούς ενήλικους πάσχοντες, ο e – εθισμός βάζει με ολοένα και αυξανόμενες τάσεις στο στόχαστρό του τα παιδιά και τους εφήβους. Το ευρωπαϊκό δίκτυο EU Kids Online δημοσίευσε πρόσφατα μια έρευνα, που αφορά την κατάχρηση του διαδικτύου από παιδιά σε 25 χώρες της Ευρώπης. Μεταξύ των χωρών αυτών ήταν και η Κύπρος. Και η πρωτιά που πήρε ήταν αν μη τι άλλο ανησυχητική. Ήταν η μόνη που ξεπερνούσε κατά πολύ το μέσο όρο των 25 κρατών, σχετικά με το πόσα παιδιά βιώνουν και τα 5 συμπτώματα του εθισμού, που εξετάστηκαν στην έρευνα.
Στην Κύπρο λοιπόν του 2012 το 5% των παιδιών, ηλικίας 11 – 16 ετών, που συμμετείχαν στην ευρωπαϊκή έρευνα δήλωσε πως:
Προσπάθησε ανεπιτυχώς να μειώσει το χρόνο που περνά στο διαδίκτυο, έχει περάσει λιγότερο χρόνο απ’ όσο όφειλε βλέποντας την οικογένεια ή τους φίλους του ή κάνοντας τα μαθήματά του προκειμένου να είναι στο internet, έχει πιάσει τον εαυτό του να σερφάρει ακόμα κι όταν το περιεχόμενο των σελίδων δεν το ενδιαφέρει, έχει ενοχληθεί αν δεν μπορεί να μπει στο διαδίκτυο και έχει χάσει γεύματα ή και τον ύπνο του για να είναι online. Και το σημαντικότερο. Έχει νιώσει τα πέντε παραπάνω συμπτώματα μαζί. Το 5% των παιδιών που ερωτήθηκαν στην έρευνα, έχει βιώσει στο πετσί του τον e – εθισμό. Στην υπόλοιποι Ευρώπη τα ποσοστά κυμαίνονται από 0% – 2%
Σε ό,τι αφορά στο υπόλοιπο δείγμα, το 34% των Κυπρίων συμμετεχόντων έχει βιώσει από 1 – 4 από τα παραπάνω και, ευτυχώς, λίγο παραπάνω από τα μισά παιδιά (60%) δεν έχει βιώσει κανένα.
Η εφηβεία και ο κίνδυνος του ηλεκτρονικού τζόγου
Μεταξύ των συμπερασμάτων της έρευνας του EU Kinds Online, που κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την Κύπρο, είναι πως όσο μεγαλύτερο και κοινωνικά ευάλωτο είναι ένα παιδί, τόσο πιο πολύ κινδυνεύει. Στο συμπέρασμα αυτό αξίζει να προσθέσουμε και τα ευρήματα μίας ακόμη έρευνας που διεξήχθη στα Γυμνάσια και τα Λύκεια των Λατσιών τον Οκτώβριο του 2011, μεταξύ 884 μαθητών ηλικίας 12 -18 ετών. Η έρευνα προέκυψε από τη συνεργασία του Δήμου Λατσιών-Δημοτικό Συμβούλιο Νεολαίας, με την Ελληνική Εταιρεία Μελέτης της Διαταραχής Εθισμού στο Διαδίκτυο.
Τα στατιστικά στοιχεία
Το ποσοστό εθισμού που προέκυψε, μετά από επιστημονική αξιολόγηση με τα κατάλληλα εργαλεία, επί των χρηστών του διαδικτύου αγγίζει το αρκετά υψηλό ποσοστό του 16%, χωρίς να υπάρχει σημαντική διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα των χρηστών. Διαφορά και δη ανησυχητική παρουσιάζουν ωστόσο οι διαδικτυακές δραστηριότητες των εθισμένων εφήβων, ανάλογα με το φύλο. Αυτές είναι η διαδικτυακή επικοινωνία για τα κορίτσια (ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης, e-mail, chatrooms) και τα διαδικτυακά παιχνίδια για τα αγόρια.
Αντίστοιχη έρευνα της Μονάδας Εφηβικής Υγείας της Β΄ Παιδιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, για τους Κύπριους έφηβους, ανέδειξε το εντυπωσιακό ποσοστό του 35% που ασχολείται καθημερινά με τον ηλεκτρονικό τζόγο… με τα λεφτά των γονιών του.
Η «μετάφρασή» τους
Ζούμε σε μια χώρα που τουλάχιστον στο θέμα του τζόγου έχει υπαρκτό πρόβλημα εθισμού. Είναι υπαρκτό όπως φαίνεται από τις αιτήσεις ενηλίκων που γίνονται κάθε χρόνο στα προγράμματα απεξάρτησης από τη συγκεκριμένη μορφή εθισμού. Κι ενώ το 2010 έφταναν μόλις τις 70, το 2011 τριπλασιάστηκαν με τις ανοδικές τάσεις τους όμως να μην εξαλείφονται, αλλά να παραμένουν έντονες και σαφείς.
Όταν λοιπόν το 35% των εφήβων μας μπαίνουν ανεξέλεγκτα και τζογάρουν ηλεκτρονικά με την ευκολία του διαδικτύου, δεν είναι παράλογο να αναρωτιόμαστε πώς θα είναι η εικόνα της ενήλικης κοινωνίας σε 5 χρόνια από τώρα. Όχι σε 20, ούτε σε 30, αλλά μόλις σε 5 χρόνια, όταν οι έφηβοί μας ενηλικιωθούν. Σε συνάρτηση δε με το γεγονός ότι τουλάχιστον το 34% των παιδιών της χώρας βιώνουν από 1 – 4 συμπτώματα του εθισμού στο internet κάνει την εικόνα ακόμα πιο ζοφερή, ενώ ανάγει τη δράση και την ενημέρωση σε απόλυτη αναγκαιότητα.
Τι σπρώχνει τα παιδιά στον e – εθισμό
Σύμφωνα με την ψυχολογική προσέγγιση των Mehroof & Griffiths (2010), είναι τα ψυχολογικά και κοινωνικά ευάλωτα παιδιά που πέφτουν στην παγίδα του e – εθισμού. Μέσα από το διαδίκτυο και την κοινωνική δικτύωση που προσφέρει, αντλούν ικανοποίηση αφού αποκτούν μια περσόνα που από την ασφάλεια της ηλεκτρονικής απόστασης μπορεί να νιώσει περισσότερο αποδεκτή και να αλληλεπιδράσει περισσότερο, έστω και εικονικά. Ωστόσο η θεωρία αυτή δεν καθιστά ξεκάθαρο το κατά πόσον οι ψυχολογικοί παράγοντες είναι αιτία ή απόρροια της παθολογικής κρίσης του internet.
Παράλληλα, υπάρχει και η θεώρηση που ξεκινά από τη θετική στάση ότι η διευρυμένη χρήση του διαδικτύου είναι κάτι καλό.
Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, τα παιδιά που προέρχονται από οικογένειες υψηλότερου μορφωτικού επιπέδου μπορούν και καταφέρνουν να είναι πιο εξοικειωμένα με τις νέες τεχνολογίες, πιο ανεξάρτητα και γι’ αυτό χρησιμοποιούν περισσότερο το διαδίκτυο. Ωστόσο αυτό που δε συζητούν οι οπαδοί της δεύτερης αυτής θεωρίας είναι πως το αν και τα παιδιά αυτά μπορούν να καταφέρουν περισσότερα μέσω του διαδικτύου, εντούτοις αντιμετωπίζουν και πολλούς περισσότερους κινδύνους στο Internet. Ένας από αυτούς τους κινδύνους είναι και ο εθισμός στο διαδίκτυο με όλες τις αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής τους.
Αντιμετώπιση
Φυσικά δεν μπορούμε να παραγνωρίσουμε τα θετικά της τεχνολογίας για τα παιδιά μας. Δε θα μπορούσαμε άλλωστε, καθώς είτε το θέλουμε, είτε όχι, η σύγχρονη τεχνολογία, το internet, η ευκολία της διαδικτυακής ζωή είναι μέρος μιας νέας παιδικής πραγματικότητας. Μίας πραγματικότητας που δε θα χρειαστεί ποτέ να ανοίξει εγκυκλοπαίδεια, ούτε να περιμένει να φύγουν οι γονείς από το σπίτι, για να πάρει τηλέφωνο από το σταθερό του σπιτιού, να πει τα νέα του με τους συμμαθητές του.
Καλώς ή κακώς τα πράγματα λοιπόν άλλαξαν. Αυτό που δεν άλλαξε είναι ότι η προστασία των παιδιών είναι ευθύνη των γονιών και της κοινωνίας. Η πρόληψη στον τομέα του νεόκοπου εθισμού στο διαδίκτυο έχει μεγάλη σημασία. Και ξεκινά από την ενημέρωση των ενηλίκων.
Η ενημέρωση των γονέων πάνω στους κινδύνους ,αλλά και τις δυνατότητες που μπορεί να παρέχει στα παιδιά τους (και στους ίδιους) το διαδίκτυο είναι απαραίτητη, προκειμένου οι τελευταίοι να μπορέσουν να ασκήσουν το ρόλο τους ως ελεγκτικοί παράγοντες σωστά και με μέτρο. Ταυτόχρονα είναι σημαντική και η ψυχολογική υποστήριξη των ευάλωτων κοινωνικά παιδιών, ιδιαίτερα στην ηλικία της εφηβείας, καθώς αυτά βρίσκονται στην ομάδα «υψηλού κινδύνου». Και αυτή η υποστήριξη πρέπει να υπάρχει τόσο μέσω του σχολείου, όσο και μέσω του οικογενειακού περιβάλλοντος.
Ίσως όμως το πιο σημαντικό στοιχείο στο πεδίο της πρόληψης είναι η ενημέρωση των παιδιών για την ασφαλή περιήγηση στο διαδίκτυο, προκειμένου να αναγνωρίζουν τους κινδύνους, όταν αυτοί παρουσιάζονται. Η εκπαίδευση των παιδιών για τον ηλεκτρονικό κόσμο του σήμερα και του αύριο πρέπει να γίνεται μέσα από τις δομές της εκπαίδευσης και από καμπάνιες με σύγχρονα μέσα, που θα τους τραβήξουν το ενδιαφέρον.
Χρειάζεται λοιπόν συλλογική αντιμετώπιση του προβλήματος, μέσα από πρωτοβουλίες της πολιτείας και του εκπαιδευτικού συστήματος, για να ενημερωθούν τα παιδιά και χρειάζεται παράλληλα και μεγάλη θέληση και ενδιαφέρον από πλευράς των γονέων, προκειμένου να αναγνωριστεί ή να αντιμετωπιστεί, αλλά και προκειμένου να προληφθεί το πρόβλημα.
Ακόμα κι αν είναι κάτι καινούργιο, κάτι όχι πλήρως διερευνημένο, δεν είναι σίγουρα κάτι μακρινό, όπως αποδεικνύουν οι έρευνες. Όπως δεν είναι μακρινή μια κοινωνία ενηλίκων, που θα παρακολουθούν τη ζωή τους να κυλάει σε pixel, μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή. Έχει έρθει η ώρα να κάνουμε Log in, όχι στο Pc, αλλά στο πρόβλημα…
Τα σημάδια εθισμού στο Internet
Σύμφωνα με την ειδικευμένη Μονάδα Ψυχικής Υγείας Εφήβων του νοσοκομείου «Παίδων Αγλαΐα Κυριακού» στην Ελλάδα, τα συμπτώματα εθισμού στο διαδίκτυο είναι συνηθέστερα τα εξής:
Ψυχολογικά:
• Αίσθηση ευφορίας όση ώρα βρίσκονται στο Διαδίκτυο.
• Είναι ανίκανοι να σταματήσουν τη δραστηριότητα.
• Αποζητούν όλο και περισσότερο χρόνο στο internet.
• Παραμελούν οικογένεια και φίλους.
• Νιώθουν κενοί, θλιμμένοι και οξύθυμοι, όταν δε βρίσκονται στο internet
• Λένε ψέματα στην οικογένεια και τους φίλους τους για τις δραστηριότητές τους. Αντιμετωπίζουν προβλήματα με τη δουλειά και το σχολείο.
Σωματικά:
• Διατροφικές διαταραχές.
• Διαταραχές του ύπνου και αλλαγή των συνηθειών ύπνου.
• Μυοσκελετικές παθήσεις (π.χ. σκολίωση).
• Μειωμένη αθλητική δραστηριότητα.
• Ξηρά μάτια - μυωπία
• Ημικρανίες
• Παραμέληση προσωπικής υγιεινής.
Οι ειδικοί της Μονάδας συνιστούν σε γονείς και δασκάλους, όταν εντοπιστεί περισσότερα από ένα από αυτά τα συμπτώματα, να βρίσκονται σε εγρήγορση, γιατί μπορεί το παιδί να είναι στα πρόθυρα του εθισμού στο Internet. Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω είναι η σχολική αποτυχία, οι διαταραχές ύπνου, κατάθλιψη, μειωμένη αυτοεκτίμηση, διαταραχή των διαπροσωπικών σχέσεων με τους φίλους και την οικογένεια, μοναξιά, μειωμένη φυσική δραστηριότητα, χαμηλή ποιότητα ζωής.
Της Λίας Παπαϊωάννου
0 comments