Βενεζουέλα: Ο Τσάβες, η Επανάσταση και οι Μις
Όλα ξεκίνησαν από το Σύνταγμα το 1999, γραμμένο από ένα εκλεγμένο νομοθετικό σώμα σε γλώσσα απλή και κατανοητή, το οποίο περιέχει νομοθεσίες που θα μεταμόρφωναν τις ζωές των Βενεζουελανών, ιδιαίτερα των γυναικών. Έδωσε στις γυναίκες το δικαίωμα της ίσης αμοιβής για ίση εργασία (Άρθρο 91), το δικαίωμα στη ζωή χωρίς βία, σύμφωνα με το Διεθνές Συνέδριο ενάντια στις Διακρίσεις κατά των γυναικών (Άρθρο 21), το δικαίωμα στην προστασία και στο δημόσιο βοήθημα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης (Άρθρο 76) και το γνωστό, πλέον, σε όλους τους Βενεζουελάνους, Άρθρο 88 που αναγνωρίζει την οικιακή εργασία ως παραγωγική οικονομική ενασχόληση, επομένως της προσδίδεται δημόσιο κρατικό επίδομα (σύνταξη).
Ένδειξη της υποστήριξης του Τσάβες από το λαό της χώρας του και ιδιαίτερα από τις γυναίκες αποτελούν τα γεγονότα του Απρίλιου 2002, όταν ένα πραξικόπημα «εκθρόνισε» τον Τσάβες από τον προεδρικό θώκο. Ένα πραξικόπημα που διήρκεσε μόλις 48 ώρες. Ο καταλύτης για το τέλος του ήταν οι δεκάδες χιλιάδες συνηθισμένων ατόμων που βγήκαν στους δρόμους, για να απαιτήσουν την επιστροφή του εκλεγμένου δημοκρατικά προέδρου τους, στην πλειοψηφία τους γυναίκες. Ο Πρόεδρος Τσάβες επέστρεψε στη θέση του και έγινε έτσι ο πρώτος Πρόεδρος στη σύγχρονη ιστορία που παύεται, για να έρθει ξανά πίσω, εξαιτίας της εκτεταμένης λαϊκής διαμαρτυρίας.
Σήμερα, 13 χρόνια μετά την πρώτη εκλογή του Προέδρου Τσάβες, οι ζωές των γυναικών της Βενεζουέλας άλλαξαν δραματικά. Οι συνταγματικές υποσχέσεις υλοποιήθηκαν με διάφορες ρυθμίσεις και πολιτικές που αφορούν την ισότητα των φύλων και την αποτροπή της βίας κατά των γυναικών. Τέθηκαν παράνομες οι διακρίσεις και η βία κατά των γυναικών κατηγοριοποιήθηκε σε 19 τύπους με ανάλογη ποινή, ξεκινώντας από την υποχρεωτική παρακολούθηση σεμιναρίων όταν πρόκειται για λεκτική βία και φτάνοντας σε φυλάκιση μεγαλύτερη των πέντε ετών για μερικούς τύπους βίας. Το σημαντικότερο, όμως, είναι πως δημιουργήθηκαν οι απαραίτητοι θεσμοί, για να γίνουν τα δικαιώματα των γυναικών πραγματικότητα. Τα θέματα αυτά απαιτούν κοινωνικές, πολιτιστικές και ατομικές αλλαγές στις σχέσεις μεταξύ αντρών και γυναικών, που αναμφίβολα χρειάζονται χρόνο και εκπαίδευση. Παρ’ όλα αυτά μια ξεκάθαρη νομική βάση αποτελεί ισχυρή ώθηση για τέτοιες αλλαγές.
Ένας από τους κυριότερους παράγοντες για τη δημοτικότητα της κυβέρνησης Τσάβες είναι η μείωση της φτώχειας από 49% το 1998, σε 27% το 2011, κυρίως μέσα από τις καινούργιες πρακτικές εκμετάλλευσης πετρελαίου. Οι γυναίκες αποτελούν την πλειοψηφία ανάμεσα στους φτωχούς και αυτό αποτελεί παγκόσμιο φαινόμενο. Η Βενεζουέλα δεν αποτέλεσε ποτέ εξαίρεση. Η διαφορά, όμως, άρχισε να είναι εμφανής. Ο Οργανισμός των ΗΠΑ, όπως επίσης και το Πρόγραμμα Ανάπτυξης του ΟΗΕ δηλώνουν πως η Βενεζουέλα είναι στην κορυφή της λίστας των χωρών της περιοχής, με την μεγαλύτερη μείωση της φτώχειας.
Τράπεζα αποκλειστικά για γυναίκες
Ανάμεσα στις διάφορες πρωτοβουλίες για προαγωγή των διαφόρων οικονομικών επιχειρήσεων, δημιουργήθηκε και η BAN MUJER, μια τράπεζα αποκλειστικά για γυναίκες. Ένα πολύ επιτυχημένο μέσο που βοηθά τις γυναίκες να δημιουργήσουν τη δική τους επιχείρηση. Η Τράπεζα έχει προσφέρει 150.000 μικροπιστώσεις σε 2.5 εκατομμύρια γυναίκες, παράλληλα με τεχνική βοήθεια, συμβουλευτική και επαγγελματική κατάρτιση και στήριξη από διάφορους συνεταιρισμούς. Οι άντρες δε δανειοδοτούνται αν στο σχέδιο δε συμμετέχουν γυναίκες και μάλιστα αν δεν το διαχειρίζονται. Η Τράπεζα που ιδρύθηκε από γυναίκες, διαχειρίζεται από γυναίκες και η συντριπτική πλειονότητα των πελατών είναι γυναίκες με τις οικογένειές τους. Όπως υποστηρίζει η πρόεδρος Νόρα Καστανιέδα «είναι ο μόνος τρόπος να αλλάξουμε τη ζωή των γυναικών. Γιατί χωρίς οικονομικά δικαιώματα, δεν υπάρχουν άλλα δικαιώματα».
«Μητέρες των Μπάριο»
Η λειτουργία του Ινστιτούτου «Μητέρες των Μπάριο» (μπάριο είναι οι φτωχογειτονιές της χώρας) δίνει ουσία σε μια πολιτική που στοχεύει να αντιμετωπίσει κατάφωρες διακρίσεις με βάση το φύλο. Στα πέντε χρόνια του προγράμματος περισσότερες από 100.000 φτωχές νοικοκυρές και μητέρες παίρνουν επιδόματα, αλλά και εκπαίδευση ώστε να αλλάξουν τη ζωή τους. Δίνονται έτσι ευκαιρίες στις γυναίκες να ενταχθούν σε παραγωγικές μονάδες, να δημιουργήσουν συνεταιρισμούς με άτοκα δάνεια, να βρουν δουλειές, ενώ παράλληλα δίδεται δωρεάν προμήθεια πρώτων υλών και τεχνικής υποστήριξης. Οι επενδύσεις στα κοινωνικά προγράμματα δεν τελειώνουν εδώ. Αρκεί να πούμε πως από 12 δισ. δολάρια το 1999, το 2010 επενδύθηκαν 394 δισ.
Οι γυναίκες της Βενεζουέλας δεν αποτελούν μονάχα την πλειονότητα ανάμεσα στους χρήστες των κοινωνικών υπηρεσιών και διάφορων προγραμμάτων κατά της φτώχειας, αλλά και την πλειονότητα ανάμεσα στους παρόχους τέτοιων υπηρεσιών. Σήμερα οι γυναίκες κατάφεραν να κατέχουν μερικές ιδιαίτερα ισχυρές θέσεις στην κυβέρνηση. Γυναίκα είναι η πρόεδρος του Ανώτατου Δικαστηρίου, του Εκλογικού Συμβουλίου, η Γενική Εισαγγελέας καθώς και η Συνήγορος του Λαού. Είναι γεγονός πως η Βενεζουέλα αποτελεί τη χώρα με τη μεγαλύτερη συμμετοχή γυναικών στην εκπαίδευση και στα επαγγέλματα στην περιοχή, σύμφωνα με το Πρόγραμμα Ανθρώπινης Ανάπτυξης του ΟΗΕ. Αν πριν την επανάσταση μόλις 27 γυναίκες έγιναν υπουργοί, την τελευταία δεκαετία εκπροσωπούν το 38% του υπουργικού συμβουλίου και το 18.6% της Βουλής, ενώ αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως από το 2008 έχει επιβληθεί ποσόστωση 50% στις λίστες των κομμάτων.
Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, πως ο ΟΗΕ έχει αξιολογήσει τη Βενεζουέλα ανάμεσα στις χώρες με το υψηλότερο ποσοστό ανθρώπινης ανάπτυξης.
Η Βιομηχανία της Ομορφιάς και των εκατομμυρίων
Όλα τα πιο πάνω, αναμφίβολα αποτελούν πρακτικές της κυβέρνησης Τσάβες που δείχνουν να αναγνωρίζουν την αξία της γυναίκας και προσφέρουν σ’ αυτές όσο το δυνατόν μεγαλύτερη βοήθεια για μια αξιοπρεπή ζωή.
Υπάρχει όμως και μια άλλη άποψη, όσον αφορά στο πρόσωπο του Προέδρου Τσάβες. Μπορεί να δηλώνει πως «δεν μπορείς να είσαι σοσιαλιστής, αν δεν είσαι φεμινιστής», αλλά με τη στάση του απέναντι στους διαγωνισμούς ομορφιάς και την ενθάρρυνσή του προς την προώθηση της ομορφιάς ως μέσο επιτυχίας, πέφτει σε αντιφάσεις. Σε μια χώρα με μια τεράστια βιομηχανία ομορφιάς, που κινεί δισεκατομμύρια και που μπορεί να χαρακτηριστεί ως φυτώριο διεθνών καλλονών και εργοστάσιο πλαστικών επεμβάσεων, οι συναντήσεις του Τσάβες με την Ίβιαν Σάκρος, μοντέλο και Μις Κόσμος 2011 και την Ιρένα Έσσερ, Μις Βενεζουέλα 2011, μπορεί να θεωρηθούν επευφημία μιας κατάστασης που υποτιμά τις γυναίκες και χρησιμοποιεί τα σώματά τους, για όλους τους σκοπούς. Είτε οι σκοποί αυτοί ονομάζονται διαφήμιση, διασκέδαση, είτε απλά τροφή για τη γιγαντιαία βιομηχανία καλλυντικών και πλαστικών εγχειρήσεων. Μια κατάσταση που δέχεται να διεξάγονται διαγωνισμοί ομορφιάς για κορίτσια κάτω των δέκα ετών. Τόσο δημοφιλείς είναι οι διαγωνισμοί, μάλιστα, που τους διοργανώνουν τα ίδια τα κοινοτικά συμβούλια, όπως επίσης και δημοτικά. Και είναι επίσης μια κατάσταση που ενισχύει τα κέρδη του πιο πλούσιου άντρα στη Βενεζουέλα, του Gustavo Cisneros, ο οποίος με μια περιουσία που ξεπερνά τα 4 δισεκατομμύρια δολάρια, κατέχει μια σειρά εταιριών μέσων ενημέρωσης και τροφίμων και επίσης τη Μις Βενεζουέλα. Έναν ετήσιο διαγωνισμό που επιλέγει ποια θα σταλεί για Μις Κόσμος, Μις Υφήλιο κτλ. και όπου οι υποψήφιες πρέπει να πληρούν τρεις προϋποθέσεις: να είναι υψηλότερες από 1.70, να είναι από 17 μέχρι 25 ετών και να ζυγίζουν από 50 μέχρι 65 κιλά. Αυτά τα δεδομένα απέχουν πολύ από το μέσο ύψος και βάρος των Βενεζουελανών γυναικών και επομένως είναι «δύσκολο», όπως υποστήριξε ο Τσάβες στη συνάντησή του με τα μοντέλα, να αντιπροσωπεύουν τη χώρα βασισμένες αποκλειστικά στη σωματικής τους διάπλαση.
Οι πλαστικές είναι τόσο συνήθεις που πλέον τα κορίτσια έγιναν όλα πανομοιότυπα μεταξύ τους, ίδιες μύτες, στήθη, ζυγωματικά. Η αλήθεια είναι πως πιο σωστό θα ήταν να μιλάμε για μια κατασκευασμένη ομορφιά και αυτό εξηγεί γιατί η Βενεζουέλα κέρδισε τους περισσότερους διεθνείς τίτλους από οποιαδήποτε άλλη χώρα: πέντε φορές τον τίτλο της Μις Κόσμος, έξι φορές Μις Υφήλιος κτλ.
Σε μια χώρα με τόσους φτωχούς, ο πληθυσμός ξοδεύει το 20% του εισοδήματός του για τη φροντίδα του σώματός του και την ομορφιά. Μη σας φανεί παράξενο που πλούσιοι γονείς κάνουν δώρο στα 15χρονα κορίτσια τους εμφυτεύματα στήθους, ενώ οι τράπεζες διαθέτουν ειδικά δάνεια για πλαστικές, εφόσον ένα πιο μεγάλο στήθος συνεπάγεται με μεγαλύτερη οικονομική ανεξαρτησία. Πολλοί γιατροί προσπαθούν να πείσουν τις γυναίκες πως αν δε μεγαλώσουν το στήθος τους, θα νιώθουν μειονεκτικά. Είναι πράγματι λυπηρό να βλέπεις γυναίκες που δεν έχουν ούτε τα απαραίτητα για το σπίτι τους και τα παιδιά τους, να ψάχνουν τρόπους για μια πλαστική εγχείρηση. Τα πρότυπα έχουν αναμφισβήτητα το δικό τους ρόλο, αφού όλα τα μοντέλα σε όλες τις διαφημίσεις, όπως επίσης και όλες οι σταρ της τηλεόρασης έχουν μεγάλο στήθος. Η βιομηχανία των πλαστικών εγχειρήσεων μετρά περίπου 30.000 εγχειρήσεις μεγέθυνσης στήθους κάθε χρόνο.
Απαγόρευση του δικαιώματος της άμβλωσης
Οι γυναίκες της Βενεζουέλας σήμερα προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα σε μια προοδευτική νομοθεσία που προωθεί την ισότητα, αλλά και στις πατριαρχικές νοοτροπίες που συνεχίζουν να αποτυπώνονται στην κοινωνία, μέσω της καταπάτησης βασικών δικαιωμάτων της γυναίκας, όπως του δικαιώματος να επιλέγουν αν μπορούν και θέλουν να γίνουν μητέρες. Ίσως ένα από τα μεγαλύτερα ελλείμματα της επανάστασης είναι το δικαίωμα της άμβλωσης, σε μια χώρα μάλιστα που έχει ένα τεράστιο ποσοστό εγκυμοσύνης εφήβων, αλλά και όπου η πλειοψηφία των φτωχών είναι γυναίκες άνεργες, μόνες με πολλά παιδιά που δεν είχαν σκοπό να τα φέρουν στον κόσμο, μιας και δεν είναι σε θέση να τους προσφέρουν ούτε ένα πιάτο φαί. Υπό τέτοιες συνθήκες δε λείπουν και τα περιστατικά παράνομων αμβλώσεων, που σύμφωνα με στοιχεία, στοίχισαν τη ζωή σε 381.000 γυναίκες από το 1997-2001. Η αναλύτρια Άννα Τσαούριο Μαρτίνες υποστηρίζει πως «πρέπει να δώσουμε απάντηση στη βία την οποία υφίστανται οι γυναίκες χάρη σε μια μισογυνική θρησκεία που εμποδίζει τις γυναίκες να έχουν μια ελεύθερη, ανεξάρτητη και ασφαλή σεξουαλική ζωή». Και συνεχίζει: «ποια είναι τα ανθρώπινα δικαιώματα και ο σεβασμός της ζωής εκατομμυρίων γυναικών θυμάτων σεξουαλικής και ψυχολογικής βίας και παραβίασης της αυτονομίας του σώματος και των αποφάσεών μας;».
Παρά τα θεαματικά βήματα, η ανισότητα συνεχίζει να είναι παρούσα. Οι γυναίκες σπουδάζουν περισσότερο, έχουν ελπίδες για μια αξιοπρεπή δουλειά, αναζητούν άντρες που θα μπορούν να πορευθούν από κοινού στο σχέδιο ζωής τους. Συνεπώς οι σχέσεις μεταξύ των φύλων και τις οικογένειας αλλάζουν άρδην. Συντελούνται μεγάλες αλλαγές στην κοινωνία της Βενεζουέλας και επομένως το έργο των γυναικείων κινημάτων είναι πιο κρίσιμο από ποτέ άλλοτε. Μπορεί η κυβέρνηση μέχρι σ’ αυτό το σημείο να προσέφερε πολλά, ωστόσο είναι αναγκαίο να γίνει κατανοητό πως «δεν μπορεί το γυναικείο κίνημα να αντλεί δυνάμεις από την εξουσία ενός μόνο άντρα», όπως χαρακτηριστικά τονίζει η φεμινίστρια Τζέσι Μπλάνκο. Το γυναικείο κίνημα πρέπει να αναγνωρίσει την αυθυπαρξία του και να επενδύσει σ’ αυτήν.
της Στέλλας Παναγιώτου
0 comments