Κανείς δεν γεννιέται ρατσιστής

«SACRED WHISPERS» ή αλλιώς «Ιεροί ψίθυροι», η μικρού μήκους ταινία του Κύπριου σκηνοθέτη Κωνσταντίνου Ησαΐα, με πρωταγωνίστρια, μεταξύ άλλων, την Κύπρια τραγουδίστρια Αλέξια. Μια ταινία που έχει αποσπάσει εξαιρετικές κριτικές και έχει απασχολήσει μέχρι και το CNN, μιλά για το θέμα του ρατσισμού στους Αφροαμερικάνους το ’60 και προβληματίζει για το φαινόμενο αυτό που συνεχίζει να υφίσταται στο σήμερα.

Φανερά επηρεασμένος ο Κύπριος σκηνοθέτης Κωνσταντίνος  Ησαΐας από τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και τον Νέλσον Μαντέλα, δύο τεράστιες προσωπικότητες που ενέπνευσαν χιλιάδες κόσμου με το πάθος τους για τη δικαιοσύνη και την ισότητα των ανθρώπων, αλλά και με την ιστορία των χιλιάδων Αφροαμερικανών  και το πάθος και τη δύναμη με την οποία αντιμετώπιζαν τα βασανιστήρια που υπόκειντο χρόνια από τους λευκούς, δημιούργησε αυτή την αριστουργηματική ταινία μικρού μήκους, κάνοντάς μας περήφανους.

Η ταινία δίνει ξεκάθαρα το μήνυμα πως κανείς δε γεννιέται ρατσιστής, υπογραμμίζοντας πως ο ρατσισμός και οι ρατσιστικές συμπεριφορές είναι δημιουργία του συστήματος. Γυρισμένη το 2010, στην Αμερική, μας μεταφέρει στη δεκαετία του ’60, τη δεκαετία του τρόμου, όπως έχει χαρακτηριστεί από πολλούς Αφροαμερικάνους. Έχει ως θέμα φυσικά το ρατσισμό και την αποδοχή της διαφορετικότητας. Το πώς κάποιος, μέσα από την οικογένεια και τη διαπαιδαγώγησή του, μπορεί να γίνει ρατσιστής.  Είναι μια ταινία που εξερευνά σε βάθος το μυαλό και τον ψυχικό κόσμο όσων μισούν.

Γέφυρα με το σήμερα

Σε συνέντευξή τους οι συντελεστές της ταινίας, γενικεύοντας το θέμα του ρατσισμού και χτίζοντας μια γέφυρα επικοινωνίας ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, μίλησαν για το σήμερα και τόνισαν πως ο ρατσισμός υπάρχει σε διαφορετικές μορφές και είναι αισθητός σε όλες τις κοινωνίες ανεξαιρέτως. Ο Κ. Ησαΐας υπογράμμισε πως όλοι οι άνθρωποι έχουν τα ίδια συναισθήματα και είναι φτιαγμένοι από το ίδιο υλικό. Σημαντικό είναι, λοιπόν, να βλέπουμε μέσα στην ψυχή τους και να μη στεκόμαστε στο χρώμα και τη φυλή τους.

Σήμερα ο ρατσισμός έχει κάνει αισθητή την παρουσία του σε όλες σχεδόν τις κοινωνίες, σε όλες τις ηλικίες και σε όλες τις μορφές. Μια λέξη που χρησιμοποιείται για να περιγράψει κυρίως τις πράξεις μιας ομάδας ανθρώπων εναντίον μιας άλλης,  θεωρείται παραβίαση του θεμελιώδους δικαιώματος του ανθρώπου στην ισότητα, σε όλους τους τομείς. Όπως για παράδειγμα αυτόν της εργασίας, της πολιτικής, της οικονομίας κτλ.

Η σύγχρονη ιστορία επαναλαμβάνεται
Από την αρχή του ανθρώπινου πολιτισμού, η ανθρωπότητα είχε την τάση να χωρίζεται σε ομάδες και να κάνει πολέμους, για να ξεχωρίσει ποια είναι η καλύτερη. Ιστορίες που ανατριχιάζουν, ιστορίες αίματος και δύναμης είναι αυτές που μιλούν για ρατσισμό και ανισότητα. Η ρατσιστική οργάνωση Κου Κλουξ Κλάν, γνωστή για τα πιο φρικαλέα εγκλήματα που διαπράχθηκαν ποτέ εναντίων των μαύρων. Τους έδεναν με σκοινιά και τους πέταγαν στα παγωμένα νερά μια λίμνης για μια ώρα, μετά τους άφηναν ελεύθερους με διάφορους όρους. Ένα από τα πιο γνωστά εγκλήματα της συγκεκριμένης οργάνωσης είναι η εξολόθρευση μιας ολόκληρης οικογένειας μαύρων.
Κανείς δεν ξεχνά τις ρατσιστικές συμπεριφορές κατά των Ποντίων και των Αρμενίων, που κυνηγήθηκαν και σφάχτηκαν από το τουρκικό κράτος. Τα θύματα στην περίπτωση των Ποντίων υπολογίζονται γύρω στο 353.000 και για τους Αρμένιους 1.5 εκατομμύριο. Επικές σφαγές, τραγικές γενοκτονίες και δυστυχώς αυτός ο κόσμος έχει δει και χειρότερες.

Κανείς δεν ξεχνά, επίσης, αλλά και ούτε μπορεί να διαγράψει από τη σύγχρονη ιστορία, τις πεποιθήσεις του Αδόλφου Χίτλερ για την Άρια Φυλή. Ότι δηλαδή οι άνθρωποι που κατάγονται από τη φυλή των Αρίων πρέπει να κυριαρχήσουν στον πλανήτη εις βάρος των υπολοίπων και στο όνομα αυτής της πεποίθησης έγιναν τεράστια εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Φυσικά και κάνεις, όμως, δεν μπορεί να ξεχάσει και τους σπουδαίους αυτούς αγωνιστές κατά του ρατσισμού και υπέρμαχους της ισότητας και της διαφορετικότητας. Πρόσωπα γνωστά σε όλους μας και πολλοί απ’ αυτούς βραβευμένοι με το βραβείο Νόμπελ. Ο Νέλσον Μαντέλα και ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. Μέσα από τα χρόνια, διάφοροι νόμοι και διατάξεις θεσπίστηκαν υπέρ των Αφροαμερικάνων και γενικότερα κατά του ρατσισμού, που όμως στην πράξη υπάρχει μια δυσκολία στην εφαρμογή τους.
Σήμερα τα περιστατικά, αντί να μειώνονται, δυστυχώς επαναλαμβάνονται και αυξάνονται. Πολύ πρόσφατη η είδηση που ήθελε τους μαύρους φοιτητές της πόλης Orenburg, στη Ρωσία, να αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις φοιτητικές τους εστίες, γιατί κατηγορούνταν πως «μπορεί να βιάσουν μικρά παιδιά». Η τοπική διοίκηση της πόλης απαίτησε από το διευθυντή του Πανεπιστημίου να «διώξει» όλους τους ξένους φοιτητές από εστία που βρίσκεται κοντά σε πάρκο.  Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι η συγκεκριμένη εστία φιλοξενεί φοιτητές από 23 χώρες, συμπεριλαμβανομένων της Ζιμπάμπουε και του Κονγκό. Αξιοσημείωτο είναι δε, ότι όταν ο διευθυντής αρνήθηκε να εκτελέσει την οδηγία που είχε λάβει από το δήμο, ο δήμος έστειλε ένοπλους άντρες.
Όλοι οι άνθρωποι, λίγο πολύ, είμαστε ρατσιστές. Έχουμε μεγαλώσει με τις προκαταλήψεις, δηλαδή με αρνητικές αντιλήψεις και εικόνες για άτομα άλλων ομάδων, που δε βασίζονται στην πραγματικότητα. Και αυτό παρατηρείται συνήθως προς τα άτομα που έχουν διαφορετική ενδυμασία, φυλή, ηλικία, θρησκεία, χώρα προέλευσης, διαφορετικό κοινωνικό στρώμα ή ακόμα και σε άτομα που έχουν προβλήματα υγείας.

Ελλάδα, Κύπρος και  ο μετανάστης…

Η Ευρώπη βρίσκεται υπό τη σκιά της ξενοφοβίας και του ρατσισμού. Παρατηρείται έντονη άνοδος των ακροδεξιών κομμάτων. Με φόντο την οικονομική κρίση, τα μέτρα λιτότητας, αλλά και τους εκατομμύρια μετανάστες, παρατηρούνται ρατσιστικές και φασιστικές συμπεριφορές, που υποτιμούν και εξαθλιώνουν το ανθρώπινο είδος με το χειρότερο τρόπο. Το ερώτημα είναι τι είναι προτιμότερο απ’ τα δύο. Η δημοκρατία και η αναρχία που πολλές φορές είναι απόρροιά της ή η ξενοφοβία και η αντίληψη του «πας μη Έλλην βάρβαρος» ; Λοιπόν η αλήθεια κρύβεται κάπου στη μέση και σίγουρα μακριά από απόλυτες και ρατσιστικές αντιλήψεις και ιδέες. Ο υπερβολικά μεγάλος αριθμός μεταναστών και η έντονη έξαρση της εγκληματικότητας, ως αποτέλεσμα αυτού, είναι κάτι το δεδομένο. Όμως, από την άλλη, οι δολοφονίες, οι βασανισμοί και η νομιμοποίηση του παράνομου θα προκαλέσουν στο τέλος πολύ μεγαλύτερα προβλήματα.

Έξαρση του ρατσισμού παρατηρείται και στην Ελλάδα. Την Ελλάδα της δημοκρατίας, του πολιτισμού και της φιλοξενίας. Την Ελλάδα του μνημονίου, της κρίσης και των μεταναστών...των λαθρομεταναστών. Βέβαιο αποτέλεσμα της κρίσης, της γενικής αναρχίας και της όλης κατάστασης που επικρατεί στη χώρα είναι και η αύξηση των ποσοστών των ρατσιστικών κομμάτων και η είσοδός τους στη Βουλή. Εκμεταλλευόμενοι την αύξηση των μεταναστών και τη γενική δυσαρέσκεια και απελπισία του κόσμου, κέρδισαν έδαφος. Με τη δημιουργία κέντρων μετανάστευσης, για την απομόνωσή τους από την κοινωνία, η κυβέρνηση μπαίνει σιγά-σιγά σ’ αυτό το ρατσιστικό γαϊτανάκι, που οδηγεί τη χώρα πίσω και όχι μπροστά. Σίγουρα κανείς δεν μπορεί να διαφωνήσει πως οι λαθρομετανάστες αποτελούν σε ποσοστά τη μεγαλύτερη πληγή, όσον αφορά στην εγκληματικότητα και τα υψηλά ποσοστά που παρατηρούνται τον τελευταίο καιρό. Όμως, μεγάλη αύξηση παρατηρείται και στα εγκλήματα κατά των μεταναστών στην Ελλάδα, γεγονός που νομιμοποιείται με αφορμή πρόσφατα περιστατικά και οπλίζει τα χέρια κι άλλων νέων ανθρώπων.

Η Κύπρος φυσικά δε θα μπορούσε να μην απασχολεί τις δημοσκοπήσεις για την ξενοφοβία και το ρατσισμό. Τα ποσοστά των Κυπρίων που έχουν αρνητική αντίληψη και εικόνα για τους αλλοδαπούς που κατοικούν στο νησί είναι  συντριπτικά. Αφού το 65% των Κυπρίων έχουν αρνητική γνώμη για τους νόμιμους αλλοδαπούς μετανάστες και το 92% πιστεύει πως οι μετανάστες ευθύνονται για την αύξηση της εγκληματικότητας και της ανεργίας στο νησί. Σε αυτό το σημείο είναι αρκετά σημαντικό να παρατεθούν αναλυτικά τα στοιχεία για τους νόμιμους μετανάστες στην Κύπρο, όπου 89000 απ’ αυτούς είναι Ευρωπαίοι, 74000 από άλλες χώρες, ενώ οι παρανόμως διαμένοντες στο νησί υπολογίζονται γύρω στις 30000. Ο ρατσισμός, στην Κύπρο, είναι ένα εντελώς επίκαιρο φαινόμενο που βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος, αφού τον τελευταίο καιρό παρατηρείται μια πρωτοφανής ανοχή των αρχών στις ακροδεξιές οργανώσεις. Το φαινόμενο αυτό απασχόλησε μέχρι και την Guardian, τη βρετανική εφημερίδα, που υποστηρίζει πως η Κύπρος έχει εξελιχθεί τις τελευταίες δυο δεκαετίες σε έναν από τους πιο ποικιλόμορφους πληθυσμούς, εξαιτίας των μεταρρυθμίσεων για την εργασιακή νομοθεσία, με τους αλλοδαπούς εργαζόμενους να αποτελούν πλέον το 20% του εργαζόμενου πληθυσμού. Ο συντάκτης της εφημερίδας αυτής συνεχίζει, λέγοντας πως οι Κύπριοι απορρίπτουν τα επαγγέλματα, όπως οικιακοί βοηθοί και εργάτες, και έτσι δημιουργείται μια κατώτερη τάξη από τους μετανάστες, η οποία γίνεται πολλές φορές αντικείμενο ρατσισμού και επίθεσης από νεοσύστατες ακροδεξιές οργανώσεις. Τέλος, η εφημερίδα υπογραμμίζει πως και η συμπεριφορά των αρχών ευνοεί κατά κάποιο τρόπο τις ομάδες αυτές – οι αρχές χρησιμοποιούν δικαστικές διαδικασίες για την απαγόρευση των διαδηλώσεων. Στην Κύπρο το 1998 ιδρύθηκε το ΚΙΣΑ, με στόχο να καταπολεμήσει τις ρατσιστικές διακρίσεις, να προωθήσει την πολυπολιτισμικότητα και να παρέχει νομική στήριξη στα θύματα του φυλετικού ρατσισμού.

Πρόκειται για ένα βαθύ κοινωνικό πρόβλημα, που δημιουργεί μια ατομοκεντρική κοινωνία, στην οποία υπάρχει υποβαθμισμένη η αλληλεγγύη και προωθείται ο ρατσισμός και η αρνητική διάθεση προς τους ανθρώπους με άλλο χρώμα, φυλή και εθνικότητα. Είναι σημαντικό να ληφθούν μέτρα πρόληψης και εκπαίδευσης, αστυνομικής προστασίας, αλλά και νομοθετικής αντιμετώπισης. Από την άλλη βέβαια, σημαντικό είναι να γίνει επανεξέταση ως προς την οικονομική βοήθεια των μεταναστών, γιατί τις περισσότερες φορές αυτή είναι η αιτία και η πηγή για τη δημιουργία των αντιδράσεων.




της Ζήνας Στυλιανού